ويژه نامه شهادت حضرت زهرا سلام الله عليها(چهل حدیث)

چهل حديث

قالَتْ فاطِمَةُ الزَّهْراءُ(عليها السلام) :
1- موقعيت اهل بيت در نزد خدا« وَاحْمَدُوا الَّذى لِعَظمَتِهِ وَ نُورِهِ يَبْتَغى مَنْ فِى السَّمواتِ وَ الاَْرْضِ إِلَيْهِ الْوَسيلَةَ، وَ نَحْنُ وَسيلَتُهُ فى خَلْقِهِ، وَ نَحْنُ خاصَّتُهُ وَ مَحَلُّ قُدْسِهِ، وَ نَحْنُ حُجَّتُهُ فى غَيْبِهِ، وَ نَحْنُ وَرَثَةُ أَنـْبِيائِهِ.»خدايى را حمد و سپاس گوييد كه به خاطر عظمت و نورش، هر كه در آسمانها و زمين است به سوى او وسيله ميجويد، و ما وسيله او در ميان مخلوقاتش و خاصّان درگاه و جايگاه قدس او و حجّت غيبى و وارث پيامبرانش هستيم.
2- حرمت مست كننده هاعَنْ فاطِمَةَ الزَّهْراءِ(عليها السلام) قالَتْ: قالَ لى رَسُولُ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم): يا حَبيبَةَ أَبيها كُلُّ مُسْكِر حَرامٌ، و كُلُّ مُسْكِر خَمْرٌ.پيامبر خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) به من فرمود:اى دوستِ پدر! هر مست كننده اى حرام است، و هر مست كننده اى خمر است.
3- بهترين زنان كيستند؟قالَتْ فاطِمَةُ(عليها السلام) فى وَصْفِ ما هُوَ خَيْرٌ لِلنِّساءِ: خَيْرٌ لَهُنَّ أَنْ لايَرينَ الرِّجالَ، وَ لا يَرَوْ نَهُنَّ.حضرت در وصف اين كه بهترين چيز براى زنان چيست، فرموده اند: اين كه زنان، مردان را نبينند، و مردان هم زنان را نبينند.
4- نتيجه عبادت خالصعَنْ فاطِمَةَالزَّهْراءِ(عليها السلام) :« مَنْ أَصْعَدَ إِلَياللّهِ خالِصَ عِبادَتِهِ أَهْبَطَ اللّهُ إِلَيْهِ أَفْضَلَ مَصْلَحَتِهِ.»هر كه عبادت خالصش را به سوى خدا بالا فرستد، خداوند متعال برترين بهره و سودش را به سوى او پايين فرستد.
5- فاطمه در مقام شكوه از دو خليفه«قالَتْ فاطِمَةُ الزَّهْراءُ(عليها السلام) لِلاَْوَّلَيْنِ:أَرَأَيْتُكُما إِنْ حَدَّثْتُكُما عَنْ رَسُولِ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم): تَعْرِفانِهِ وَ تَفْعَلانِ بِهِ؟ قالا نَعَمْ. فَقالَتْ: نَشَدْتُكُمَا اللّهُ أَلَمْ تَسْمَعا رَسُولَ اللّهِ يَقُولُ:«رِضا فاطِمَةَ مِنْ رِضاىَ، وَ سَخَطُ فاطِمَةَ مِنْ سَخَطى، فَمَنْ أَحَبَّ فاطِمَةَ إِبْنَتى فَقَدْ أَحَبَّنى، وَ مَنْ أَرْضى فاطِمَةَ فَقَدْ أَرْضانى، وَ مَنْ أَسْخَطَ فاطِمَةَ فَقَدْ أَسْخَطَنى»؟ قالا نَعَمْ، سَمِعْناهُ مِنْ رَسُولِ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم)، فَقالَتْ: فَإِنّى أُشْهِدُ اللّهَ وَ مَلائِكَتَهُ أَنَّكُما أَسْخَطْتُمانى وَ ما أَرْضَيْتُمانى وَ لَئِنْ لَقيتُ النَّبِىَّ لاََشْكُوَنَّكُما إِلَيْهِ.»حضرت زهرا(عليها السلام) خطاب به خليفه اوّل و دوّم فرمود:آيا اگر حديثى را از پيامبر خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) نقل كنم به آن عمل خواهيد كرد؟ گفتند: آرى.فرمودند: شما را به خدا آيا نشنيده ايد كه پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم)فرموده اند:«خشنودى فاطمه خشنودى من، و خشم فاطمه خشم من است، هر كه دخترم فاطمه را دوست بدارد مرا دوست داشته، و هر كه فاطمه را خشنود سازد مرا خشنود ساخته، و هر كه فاطمه را خشمگين نمايد مرا خشمگين نمود هاست»؟ گفتند: آرى، چنين حديثى را از پيامبر خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) شنيدهايم.فرمود: من هم خدا و فرشتگان را گواه ميگيرم كه شما دو نفر مرا خشمگين نموديد و خشنودم نساختيد، و چون پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) را ملاقات نمايم حتماً از شما به او شكايت خواهم نمود.
6- بدترين امّتعَنْ فاطِمَةَ الزَّهْراءِ(عليها السلام) قالَتْ: قالَ رَسُولُ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم)، شِرارُ أُمَّتى الَّذينَ غَذُّوا بِالنَّعِيم، الَّذينَ يَأكُلُونَ أَلْوانَ الطَّعامِ، وَ يَلْبَسُونَ أَلوانَ الثِّيابِ وَ يَتَشَدَّقُونَ فِى الْكَلامِ.بدترين امّت من كسانى هستند كه: از انواع نعمتها تغذيه ميكنند و خوراكى هاى رنگارنگ ميخورند، و لباسهاى گوناگون ميپوشند، و هر چه بخواهند ميگويند.
7- نزديكترين اوقات زن به خداعَنْ فاطِمَةَ الزَّهْراءِ(عليها السلام) قالَتْ: سَأَلَ رَسُولُ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم)أَصْحابَهُ عَنِ الْمَرْأَةِ ماهِىَ؟ قالُوا: عَوْرَةٌ، قالَ: فَمَتى تَكُونُ أَدْنى مِنْ رَبِّها؟ فَلَمْ يَدْرُوا.فَلَمّا سَمِعَتْ فاطِمَةُ(عليها السلام) ذلِكَ قالَتْ: أَدْنى ما تَكُونُ مِنْ رَبِّها أَنْ تَلْزَمَ قَعْرَ بَيْتِها.فَقالَ رَسُولُ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم): إِنَّ فاطِمَةَ بَضْعَةٌ مِنّى.پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) از اصحابش پرسيد: زن چيست؟ گفتند: زن ناموس است.فرمود: زن چه موقع به خدايش نزديكتر است؟ اصحاب نتوانستند جواب گويند.چون اين سخن به گوش فاطمه(عليها السلام)رسيد، فرمود: نزديكترين اوقات زن به خداى خود هنگامى است كه در كُنج خانه خود باشد.پس از اين جواب، پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم)فرمود: حقّا كه فاطمه پاره تن من است.
8- نتيجه صلوات بر زهرا(عليها السلام)عَنْ فاطِمَةَ الزَّهْراءِ(عليها السلام) قالَتْ: قالَ لى رَسُولُ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم) يا فاطِمَةُ مَنْ صَلّى عَلَيْكِ غَفَرَ اللّهُ لَهُ وَ أَلْحَقَهُ بى حَيْثُ كُنْتُ مِنَ الْجَنَّةِ.رسول خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) به من گفت: اى فاطمه! هر كه بر تو صلوات فرستد، خداوند او را بيامرزد و به من، در هر جاى بهشت باشم، ملحق گرداند.
9- على(عليه السلام)، رهبر و پيشواعَنْ فاطِمَةَ الزَّهْراءِ(عليها السلام) قالَتْ: إِنَّ النَّبِىَّ(عليها السلام) قالَ:«مَنْ كُنْتُ وَلِيَّهُ فَعَلِىٌّ وَلِيُّهُ، وَ مَنْ كُنْتُ إِمامَهُ فَعَلِىٌّ إِمامُهُ».پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود:هر كه من سرپرست اويم، پس على سرپرست اوست و هر كه را من رهبر اويم، پس على رهبر اوست.
10- حجاب فاطمهعَنْ فاطِمَةَ الزَّهْراءِ(عليها السلام) قالَتْ: يا رَسُولَ اللّهِ إِنْ لَمْ يَكُنْ يَرانى فَأَنَا أَراهُ، وَ هُوَ يَشُمُّ الرّيحَ.فَقالَ النَّبِىُّ(صلى الله عليه وآله): أَشْهَدُ أَنَّكِ بَضْعَةٌ مِنّى.پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) همراه با مرد نابينايى به خانه فاطمه(عليها السلام) آمد، بلافاصله فاطمه(عليها السلام)خود را كام پوشاند.رسول خدا(صلى الله عليه وآله) فرمود: چرا خود را پوشاندى با اين كه او تو را نميبيند؟ فاطمه(عليها السلام) فرمود: اى پيامبر خدا! اگر او مرا نميبيند، من كه او را ميبينم و او بوى مرا حس ميكند! پيامبر اكرم فرمود: گواهى ميدهم كه تو پاره دل منى.
11- دستور العملى جامععَنْ فاطِمَةَ الزَّهْراءِ(عليها السلام) قالَتْ: دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم) وَ قَدْ إِفْتَرَشْتُ فِراشى لِلنَّوْمِ، فقالَ: يا فاطِمَةُ لا تَنامى إلاّ وَ قَدْ عَمِلْتِ أَرْبَعَةً:خَتَمْتِ القُرآنَ، وَ جَعَلْتِ الاَْنـْبِياءَ شُفَعائَكِ، وَ أَرْضَيْتِ الْمُؤْمِنينَ عَنْ نَفْسِكِ، وَ حَجَجْتِ وَ اعْتَمَرْتِ، قالَ هذا وَ أَخَذَ فِى الصَّلوةِ، فَصَبَرْتُ حَتّى أَتَمَّ صَلاتَهُ، قُلتُ: يا رَسُولَاللّهِ أَمَرْتَ بِأَرْبَعَة لا أَقْدِرُ عَلَيْها فى هذَا الْحالِ! فَتَبَسَّمَ(صلى الله عليه وآله وسلم) وَ قال:إِذا قَرَأْتِ قُل هُوَ اللّهُ أَحَدٌ ثَلاثَ مَرّات فَكَأنَّكِ خَتَمْتِ القُرْآنَ، وَ إِذا صَلَّيْتِ عَلَىَّ وَ عَلَى الاَْنـْبِياءِ قَبْلى كُنّا شُفَعاءَكِ يَوْمَ الْقِيمَةِ، وَ إِذا اسْتَغْفَرْتِ لِلْمُؤْمِنينَ رَضُوا كُلُّهُمْ عَنْكِ، وَ إِذا قُلْتِ: سُبْحانَ اللّهِ وَ الْحَمْدُ لِلّهِ وَ لا إِلَهَ إِلاَّ اللّهُ وَ اللّهُ أَكْبَرُ، فَقَدْ حَجَجْتِ وَ اعْتَمَرْتِ.در وقتى كه بستر خواب را گسترده بودم، رسول خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) بر من وارد شد، فرمود:اى فاطمه! نخواب مگر آن كه چهار كار را انجام دهى: قرآن را ختم كنى، و پيامبران را شفيعت گردانى، و مؤمنين را از خود راضى كنى، و حجّ و عمره اى را به جا آورى.اين را فرمود و شروع به خواندن نماز كرد، صبر كردم تا نمازش تمام شد، گفتم: يا رسول اللّه! به چهار چيز مرا امر فرمودى در حالى كه بر آنها قادر نيستم! آن حضرت تبسّمى كرد و فرمود:چون قل هو اللّه را سه بار بخوانى مثل اين است كه قرآن را ختم كردهاى، و چون بر من و پيامبران پيش از من صلوات فرستى، شفاعت كنندگان تو در روز قيامت خواهيم بود، و چون براى مؤمنين استغفار كنى، آنان همه از تو راضى خواهند شد، و چون بگويى: سُبحانَ اللّه وَ الحَمدُ للّه وَ لا اِلهَ اِلاَّ اللّهُ وَ اللّهُ اكبرُ، حجّ و عمره اى را انجام دادهاى.
12- رضايت شوهرعَنْ فاطِمَةَ الزَّهْراءِ(عليها السلام) قالَتْ: قالَ رَسُولُ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم): وَيْلٌ لاِمْرَأَة أَغْضَبَتْ زَوْجَها وَ طُوبى لاِمْرَأَة رَضِىَ عَنْها زَوْجُها.پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود: واى به حال زنى كه شوهرش را خشمگين سازد، و خوشا به حال زنى كه شوهرش از او خشنود باشد.
13- ثواب انگشتر عقيقعَنْ فاطِمَةَ الزَّهْراءِ(عليها السلام) قالَتْ: قالَ رَسُولُ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم): مَنْ تَخَتَّمَ بِالْعَقيقِ لَمْ يَزَلْ يَرى خَيْرًا.كسى كه انگشتر عقيق به دست كند، هميشه خير میبيند.
14- على(عليه السلام)، بهترين داورقالَتْ فاطِمَةُالزَّهراءُ(عليها السلام) عَنْ أَبيها(صلى الله عليه وآله وسلم) قالَ: إِنَّ نَفَرًا مِنَ الْمَلائِكَةِ تَشاجَرُوا فى شَىْء فَسَأَلُوا حَكَمًا مِنَ الاْدَمِيّينَ، فَأَوْحَى اللّهُ تَعالى إلَيْهِمْ أَنْ تَخَيَّرُوا، فَاخْتارُوا عَلِىَّ بْنَ أَبيطالب.گروهى از فرشتگان درباره چيزى با يكديگر مشاجره نمودند، حاكم و داورى را از بنىآدم تقاضا كردند، خداوند متعال به آنها وحى فرمود كه خودتان انتخاب كنيد و آنان على ابن ابيطالب(عليه السلام) را برگزيدند.
15- زنان دوزخيعَنْ فاطِمَةَ الزَّهْراءِ(عليها السلام) قالَتْ: قالَ رَسُولُ اللّه(صلى الله عليه وآله وسلم) ... يا بِنْتى أَمَّا الْمُعَلَّقَةُ بِشَعْرِها فَإِنَّها كانَتْ لا تُغَطّى شَعْرَها مِنَ الرِّجالِ، وَ أَمـَّا الْمُعَلَّقَةُ بِلِسانِها فَإِنَّها كانَتْ تُؤْذى زَوْجَها،... وَ أَمَّا الَّتى كانَ رَأْسُها رَأْسَ خِنْزير، وَ بَدَنُها بَدَنَ الْحِمارِ فَإِنَّها كانَتْ نَمّامَةً كَذّابَةً.وَ أَمَّا الَّتى كانَتْ عَلى صُورَةِ الكَلْبِ فَإِنَّها كانَتْ قينَةً نَوّاحَةً حاسِدَةً.پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) (درباره مشاهدات خود از عذاب دوزخيان در شب معراج) فرمود: دخترم! امّا زنى كه به مويش آويخته شده بود ، كسى بود كه مويش را از مردان نميپوشانيد، و آن كه به زبانش آويزان بود، زنى بود كه شوهرش را آزار ميداد... و آن كه سرش سرِ خوك و بدنش بدنِ الاغ بود، زنى بود كه سخنچين و دروغگو بود، و آن كه صورتش به شكل سگ بود، زنى بود كه آواز ميخواند و نوحه سرايى ميكرد و حسد مى ورزيد.
16- شرايط روزه دارعَنْها(عليها السلام) قالَتْ: ما يَصْنَعُ الصّائِمُ بِصِيام إِذا لَمْ يَصُنْ لِسانَهُ وَ سَمْعَهُ وَ بَصَرَهُ وَ جَوارِحَهُ.روزه دار چون زبانش و گوشش و چشمش و اعضايش را [از حرام ]نگه ندارد، روزه دار نيست.
17- داناترين و نخستين مسلمانعَنْها(عليها السلام) قالَتْ: قالَ لى رَسُولُ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم): زَوْجُكِ أَعْلَمُ النّاسِ عِلْمًا، وَ أَوَّلُهُمْ سِلْمًا، وَ أَفْضَلُهُمْ حِلْمًا.رسول خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) به من فرمودند: شوهر تو در دانش، داناترين مردم و نخستين مرد مسلمان و در بردبارى، برترين مردم است.
18- كمك به ذرارى پيامبرعَنْها(عليها السلام) قالَتْ: قالَ رَسُولُ اللّه(صلى الله عليه وآله وسلم): أَيُّما رَجُل صَنَعَ إِلى رَجُل مِنْ وُلْدى صَنيعَةً فَلَمْ يُكافِئْهُ عَلَيْها، فَأَنَا الْمُكافِئُ لَهُ عَلَيْها.پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود: هر كسى براى فردى از فرزندان من كارى انجام دهد و بر آن كار پاداشى نگيرد، من پاداش دهنده او خواهم بود.
19- على و شيعيانعَنْها(عليها السلام) قالَتْ: إِنَّ أَبى(صلى الله عليه وآله وسلم) نَظَرَ إِلى عَلِىٍّ(عليه السلام) وَ قالَ: هذا وَ شيعَتُهُ فِى الْجَنَّةِ.پيامبر خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) به على(عليه السلام) نگريست و فرمود: اين شخص و پيروانش در بهشت اند.
20- شيعه على در قيامتعَنْها(عليها السلام) قالَتْ: إِنَّ رَسُولَاللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم) قالَ لِعَلِىٍّ(عليه السلام) : يا أَبَاالْحَسَنِ أَما إِنَّكَ وَ شيعَتُكَ فِى الْجَنَّةِ.پيامبر خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) به على(عليه السلام) فرمود: اى اباالحسن! آگاه باش كه تو و پيروانت در بهشت هستيد.
21- قرآن و عترت در آخرين سخن پيامبرعَنْها(عليها السلام) قالَتْ: سَمِعْتُ أَبى رَسُولَ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم) فى مَرَضِهِ الَّتى قُبِضَ فيهِ يَقُولُ ـ و قَدِ امْتَلاََتِ الْحُجْرَةُ مِنْ أَصْحابِهِ ـ أَيُّهَا النّاسُ يُوشِكُ أَنْ أُقْبَضَ قَبْضًا يَسيرًا، وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُمُ الْقَوْلَ مَعْذِرَةً إِلَيْكُمْ، أَلا إِنّى مُخَلِّفٌ فيكُم كِتابَ رَبّى عَزَّوَجَلَّ وَ عِتْرَتى أَهْلَ بَيْتى.ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِ عَلِىٍّ فقالَ: هذا عَلِىٌّ مَع الْقُرْآنِ، وَالْقُرْآنُ مَعَ عَلِىٍّ لا يَفْتَرِقانِ حَتّى يَرِدا عَلَىَّ الْحَوْضَ، فَأَسْئَلُكُمْ مَا تَخْلُفُونى فيهِما.از پدرم رسول خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) در هنگام مرضى كه به سبب آن از دنيا رفت ـ و در حالى كه خانه، مملوّ از اصحاب بود ـ شنيدم كه فرمود:اى مردم! نزديك است كه به آسانى از ميان شما رخت بربندم، و به تحقيق سخنى كه عذر را بر شما تمام كند پيش فرستادم.بدانيد كه من در ميان شما، كتاب پروردگارم و عترتم، اهل بيتم را بر جاى ميگذارم.آن گاه دست على را گرفت و فرمود : اين على با قرآن است و قرآن با على است، از هم جدا نميشوند تا هر دو در كنار حوض كوثر بر من وارد شوند.من در قيامت از شما از آنچه درباره اين دو پس از من انجام دهيد، خواهم پرسيد.
22- شستن دستهاعَنْها(عليها السلام) قالَتْ: قالَ رَسُولُ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم)، لا يَلُومَنَّ إِلاّ نَفْسَهُ مَنْ باتَ وَ فى يَدِهِ غَمَرٌ.رسول خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود: سرزنش نكند جز خود را، كسى كه شب كند، در حالى كه دستش چرب و بدبو باشد.
23- نتيجه گشاده روييعَنْها(عليها السلام) قالَتْ: أَلْبِشْرُ فى وَجْهِ الْمُؤْمِنِ يُوجِبُ لِصاحِبِهِ الْجَنَّةَ.گشاده رويى در چهره مؤمن براى صاحبش، بهشت را سبب مى شود.
24- رنج خانه دارىعَنْها(عليها السلام) قالَتْ: يا رَسُولَ اللّهِ لَقَدْ مَجَلَتْ يَداىَ مِنَ الرَّحى، أَطْحَنُ مَرَّةً، وَ أَعْجَنُ مَرَّةً.اى رسول خدا! دو دستم از سنگ آسيا پينه بسته، يك بار آرد ميكنم و يك بار خمير ميسازم.
25- زيان بخل« عَنْها(عليها السلام) قالَتْ: قالَ لي رَسُولُ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم): إِيّاكِ وَ الْبُخْلَ، فَإِنَّهُ عاهَةٌ لا تَكُونُ فى كَريم. إِيّاكِ وَ الْبُخْلَ فَإِنَّهُ شَجَرَةٌ فِى النّارِ، وَ أَغْصانُها فِى الدُّنْيا، فَمَنْ تَعَلَّقَ بِغُصْن مِنْ أَغْصانِها أَدْخَلَهُ النّارَ.»پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود: از بخل ورزيدن بپرهيز، زيرا كه بخل آفتى است كه در شخص بزرگوار نيست.از بخل بپرهيز، زيرا كه آن درختياست در آتش دوزخ كه شاخه هايش در دنياست، هر كه به شاخه اى از شاخه هايش درآويزد، داخل جهنّمش گردانَد.
26- نتيجه سخاوت«عَنْها(عليها السلام) قالَتْ: قالَ لى رَسُولُ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم): وَ عَلَيْكِ بِالسَّخاءِ، فَإِنَّ السَّخاءَ شَجَرَةٌ مِنْ شَجَرِ الْجَنَّةِ، أَغْصانُها مُتَدَلِيَّةٌ إِلَى الاَْرْضِ، فَمَنْ أَخَذَ مِنْها غُصْنًا قادَهُ ذلِكَ الْغُصْنُ إِلَى الْجَنَّةِ.»پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) به من گفت: بر تو باد سخاوت ورزيدن، زيرا كه سخاوت درختى از درختان بهشت است كه شاخه هايش به زمين آويخته است، هر كه شاخه اى از آن را بگيرد، او را به سوى بهشت مى كشاند.
27- نتيجه سلام و تحيّت بر رسول خدا و دخترش زهرا« عَنْها(عليها السلام) قالَتْ: قالَ لي أَبى وَ هُوَ ذاحَىٍّ: مَنْ سَلَّمَ عَلَىَّ وَ عَلَيْكِ ثَلاثَةَ أَيّام فَلَهُ الْجَنَّةُ.»پدرم در زمان حياتش به من فرمود:هر كه بر من و تو تا سه روز تحيّت و سلام بفرستد، بهشت بر او واجب گردد.
28- خنده اسرار آميز«لَمّا مَرِضَ رَسُولُ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم) دَعَا ابْنَتَهُ فاطِمَةَ فَسارَّها، فَبَكَتْ، ثُمَّ سارَّها فَضَحِكَتْ، فَسَأَلْتُها عَنْ ذلِكَ، فَقالَتْ: أَمّا حَينَ بَكَيْتُ فَإِنَّهُ أَخْبَرَنى أَنَّهُ مَيِّتٌ، فَبَكَيْتُ، ثُمَّ أَخْبَرَنى أَنّى أَوَّلُ أَهْلِهِ لُحُوقًا بِهِ فَضَحِكْتُ.»هنگامى كه رسول خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) مريض شد، دخترش فاطمه را نزد خود خواند و در گوش او سخن گفت.فاطمه(عليها السلام) گريه كرد، مجدّداً رسول خدا با او نجوا كرد، فاطمه(عليها السلام) خنديد.عايشه گويد: در اين باره از حضرت زهرا(عليها السلام) پرسيدم، فرمود: چون پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) مرگش را به من خبر داد، گريستم، پس از گريه ام به من خبر داد كه نخستين كسى كه او را ملاقات كند من هستم، در نتيجه خنديدم.
29- پيامبر، پدر فرزندان زهرا«عَنْ فاطِمَةَ الزَّهْراءِ(عليها السلام) قالَتْ: قالَ النَّبِىُّ(صلى الله عليه وآله وسلم): إِنَّ اللّهَ عَزَّوَجَلَّ جَعَلَ ذُرِّيَّةَ كُلِّ بَنى أُمٍّ عَصَبَةً يَنْتَمُونَ إِلَيْها إِلاّ وُلْدَ فاطِمَةَ(عليها السلام)فَأَنـَا وَليُّهُمْ وَ أَنـَا عَصَبَتُهُمْ.»فاطمه(عليها السلام) از پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) نقل كرده كه فرمود:همانا خداوند عَزَّ وَ جَلَّ ذرّيّه هر يك از فرزندان مادرى را سبب ارتباط و خويشاوندى قرار داده كه به وسيله آن ذرّيّه به او منسوب ميشوند، مگر فرزندان فاطمه(عليها السلام)كه من سرپرست و خويشاوند آنها هستم [و به من منسوب مى شوند].
30- خوشبخت واقعى«عَنْها(عليها السلام) قالَتْ: قالَ رَسُولُ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم): هذا جَبْرَئيلُ(عليه السلام)يُخْبِرُنى: إِنَّ السَّعيدَ، كُلَّ السَّعيدِ، حَقَّ السَّعيدِ، مَنْ أَحَبَّ عَلِيًّا فى حَياتى وَ بَعْدَ وَفاتى.»فاطمه(عليها السلام) از پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) نقل كرده كه فرمود: اين جبرئيل(عليه السلام)است كه مرا خبر ميدهد: همانا خوشبخت، تمام خوشبخت و خوشبخت واقعى، كسى است كه على را، در زندگي ام و پس از مرگم، دوست داشته باشد.
31- پيامبر در جمع اهل بيت«عَنْها(عليها السلام) قالَتْ: دَخَلْتُ عَل رَسُولِ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم) فَبَسَطَ ثَوْبًا وَ قالَ لي: إِجْلِسي عَلَيْهِ، ثُمَّ دَخَلَ الْحَسَنُ فَقالَ لَهُ: إِجْلِسْ مَعَها، ثُمَّ دَخَلَ الحُسَيْنُ فَقالَ لَهُ: إِجْلِسْ مَعَهُما، ثُمَّ دَخَلَ عَلِىٌّ(عليه السلام) فَقالَ لَهُ: إِجْلِسْ مَعَهُمْ، ثُمَّ أَخَذَ بِمَجامِعِ الثَّوْبِ فَضَمَّهُ عَلَيْنا ثُمَّ قالَ: أَلّلهُمَّ هُمْ مِنّى وَ أَنَا مِنْهُمْ أَلّلهُمَّ ارْضِ عَنْهُمْ كَما أَنّى عَنْهُمْ راض.»بر رسول خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) وارد شدم، جامه اى را گستراند و فرمود: بنشين، در اين وقت حسن(عليه السلام) آمد، فرمود: نزد مادرت بنشين، بعداً حسين(عليه السلام)آمد. فرمود: با اينها بنشين. پس على(عليه السلام)آمد. فرمود: تو نيز با اينان بنشين، آن گاه اطراف جامه را گرفت و روى ما انداخت. فرمود: خدايا! اينها از من اند و من از اينهايم، خدايا! از اينان راضى باش، همان طور كه من از اينها راضى ام.
32- دعاى پيامبر در وقت ورود و خروج از مسجدعَنْها(عليها السلام) قالَتْ: كانَ النَّبِىُّ إِذا دَخَلَ الْمَسْجِدَ يَقُول: «بِسْمِ اللّهِ، أَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَ اغْفِرْ ذُنُوبى وَ افْتَحْ لى أَبْوابَ رَحْمَتِكَ».وَ إِذا خـَرَجَ يَقـُولُ: «بِسْـم اللّـهِ، أَللّهُمَّ صَـلِّ عَلى مُحَمَّد وَاغْفِرْ ذُنُوبى وَ افْتَحْ لى أَبْوابَ فَضْلِكَ».فاطمه(عليها السلام) فرموده است: پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) چون داخل مسجد ميشد مى فرمود: «به نام خدا، خدايا بر محمّد درود فرست و گناهانم را بيامرز و درهاى رحمتت را برايم باز كن!» و چون خارج ميشد ميفرمود: «به نام خدا، خدايا بر محمّد درود بفرست و گناهانم را بيامرز و درهاى بخششت را برايم باز كن!»
33- سحر خيزى«عَنْها(عليها السلام) قالَتْ: مَرَّ بى رَسُولُ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم) وَ أَنـَا مُضْطَجَعَةٌ مُتَصَبَّحَةٌ فَحَرَّكَنى بِرِجْلِهِ وَ قالَ يا بُنَيَّةُ قُومى فَاشْهَدى رِزْقَ رَبِّكِ وَ لا تَكُونى مِنَ الْغافِلينَ، فَإِنَّ اللّهَ يُقَسِّمُ أَرْزاقَ النّاسِ ما بَيْنَ طُلُوعِ الْفَجْرِ إِلى طُلُوعِ الشَّمْسِ.»رسول خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) بر من گذشت، در حالى كه در خواب صبحگاهى بودم، مرا با پايش تكان داد و فرمود: دخترم! برخيز شاهد رزق و روزى پروردگارت باش و از غافلان مباش، زيرا كه خداوند روزى هاى مردم را بين طلوع فجر تا طلوع آفتاب تقسيم مى كند. 34- مريض در پناه خدا«عَنْها(عليها السلام) قالَتْ: قالَ النَّبِىُّ(صلى الله عليه وآله وسلم): إِذا مَرِضَ الْعَبْدُ أَوْحَى اللّهُ إِلى مَلائِكَتِهِ أَنِ ارْفَعُوا عَنْ عَبْدِىَ الْقَلَمَ مادامَ فى وَثاقى، فَإِنّى أَنـَا حَبَسْتُهُ حَتّى أَقْبَضَهُ أَوْ أُخَلِّىَ سَبيلَهُ. كانَ أَبى يَقُولُ: أَوْحَى اللّهُ إِلى مَلائِكَتِهِ أُكْتُبُوا لِعَبْدى أَجْرَ ما كانَ يَعْمَلُ فى صِحَّتِهِ.»فاطمه(عليها السلام) فرموده است: پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود: چون بنده خدا بيمار گردد، خداوند به فرشتگانش وحى ميكند: قلم تكليف را از بنده ام ـ تا وقتى كه در عهد و پيمان من است ـ برداريد، زيرا خودم او را بازداشت نموده تا جانش را بگيرم يا آزادش گذارم. پدرم ميفرمود: خداوند به فرشتگانش وحى فرستاد كه براى بنده بيمارم پاداش كارهايى را كه در وقت سلامتش انجام ميداد، بنويسيد.
35- نرمخويى در مقابل ديگران و احترام به زنانعَنْها(عليها السلام) قالَتْ: قالَ رَسُولُ اللّهِ (صلى الله عليه وآله وسلم): خِيارُكُمْ أَلْيَنُكُمْ مَناكِبَهُ وَ أَكْرَمُهُمْ لِنِسائِهِمْ.پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) فرموده است: بهترين شما نرمخوترين شما به اطرافيان و بزرگوارترين شما به زنان است.
36- پاداش آزادى بردگان«عَنْها(عليها السلام) قالَتْ: قالَ رَسُولُ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم): مَنْ أَعْتَقَ رَقَبَةً مُؤْمِنَةً كانَ لَهُ بِكُلِّ عُضْو مِنْها فَكاكُ عُضْو مِنَ النّارِ.»پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود :هر كه بنده مؤمنى را آزاد كند، به اِزاى هر عضوى از آن بنده، عضوى از او از آتش جهنّم آزاد گردد.
37- زمان استجابت دعا«عَنْ أَبيها رَسُولِ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم) قالَتْ: قالَ: إِنَّ فِى الْجُمُعَةِ لَساعَةً لا يُوافِقُها عَبْدٌ مُسْلِمٌ يَسْأَلُ اللّهَ تَعالى فيها خَيْرًا إِلاّ أَعْطاهُ إِيّاهُ، إِذا تَدَلّى نِصْفُ الشَّمْسِ لِلْغُرُوبِ.»رسول خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود : در روز جمعه ساعتى است كه بنده مسلمان در آن وقت چيزى از خدا نخواهد مگر آن كه خداوند به او عطا گرداند، و آن وقتى است كه نيمه خورشيد به سوى مغرب نزديك گردد.
38- سستى در نماز «عَنْها(عليها السلام) قالَتْ: سَأَلْتُ أَبى رَسُولَ اللّهِ(صلى الله عليه وآله وسلم) لِمَنْ تَهاوَنَ بِصَلاتِهِ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ.قال(صلى الله عليه وآله وسلم): مَنْ تَهاوَنَ بِصَلاتِهِ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ إِبْتَلاهُ اللّهُ بِخَمْسَ عَشَرَةَ خَصْلَةً:يَرْفَعُ اللّهُ الْبَرَكَةَ مِنْ عُمْرِهِ، وَ يَرْفَعُ اللّهُ الْبَرَكَةَ مِنْ رِزْقِهِ، وَ يَمْحُوا اللّهُ عَزَّوَجَلَّ سيماءَ الصّالِحينَ مِنْ وَجْهِهِ، وَكُلُّ عَمَل يَعْمَلُهُ لا يُوجَرُ عَلَيْهِ، وَ لا يَرْتَفِعُ دُعاؤُهُ إِلىَ السَّماءِ، وَ لَيْسَ لَهُ حَظٌّ فى دُعاءِ الصّالِحينَ، وَ أَنّهُ يَمُوتُ ذَليلاً، وَ يَمُوتُ جائِعًا، وَ يَمُوتُ عَطْشانًا، فَلَوْ سُقِىَ مِنْ أَنْهارِ الدُّنْيا لَمْ يُرْوَ عَطَشُهُ، وَ يُوَكِّلُ اللّهُ مَلَكًا يَزْعَجُهُ فى قَبْرِهِ، وَ يَضيقُ عَلَيْهِ قَبْرُهُ وَ تَكُونُ الظُّلْمَةُ فى قَبْرِهِ، وَ يُوَكِّلُ اللّهُ بِهِ مَلَكًا يَسْحَبُهُ عَلى وَجْهِهِ، وَ الْخَلائِقُ يَنْظُرُونَ إِلَيْهِ، وَ يُحاسَبُ حِسابًا شَديدًا، وَ لا يَنْظُرُ اللّهُ إِلَيْهِ وَ لا يُزَكّيهِ وَ لَهُ عَذابٌ أَليمٌ.»از پدرم رسول خدا(صلى الله عليه وآله وسلم)درباره مردان و زنانى كه در نمازشان سستى و سهل انگارى ميكنند، پرسيدم.آن حضرت فرمودند: هر زن و مردى كه در امر نماز، سستى و سهل انگارى داشته باشد، خداوند او را به پانزده بلا مبتلا ميگرداند:
1ـ خداوند، بركت را از عمرش ميگيرد،
2ـ خداوند، بركت را از رزق و روزياش ميگيرد،
3ـ خداوند، سيماى صالحين را از چهره اش محو ميكند،
4ـ هر كارى كه بكند بدون پاداش خواهد ماند،
5ـ دعايش مستجاب نخواهد شد،
6ـ برايش بهره اى از دعاى صالحين نخواهد بود،
7ـ ذليل خواهد مُرد،
8ـ گرسنه جان خواهد داد،
9ـ تشنه كام خواهد مرد، به طورى كه اگر با همه نهرهاى دنيا آبش دهند، تشنگي اش برطرف نخواهد شد،
10ـ خداوند، فرشته اى را برميگزيند تا او را در قبرش ناآرام سازد،
11ـ قبرش را تنگ گرداند،12ـ قبرش تاريك باشد،
13ـ خداوند فرشته اى را برميگزيند تا او را به صورتش به زمين كشد، در حالى كه خلايق به او بنگرند،
14ـ به سختى مورد محاسبه قرار گيرد،
15ـ و خداوند به او ننگرد و او را پاكيزه نگرداند و او را عذابى دردناك باشد.
39- شكست ظالم« عَنْها(عليها السلام) قالَتْ: قالَ رَسُولُ اللّه(صلى الله عليه وآله وسلم): مَا الْتَقى جُنْدانِ ظالِمانِ إِلاّ تَخَلَّى اللّهُ مِنْهُما، فَلَمْ يُبالِ أَيُّهُما غَلَبَ، وَ مَا الْتَقى جُنْدانِ ظالِمانِ إِلاّ كانَتِ الدّائِرَةُ عَلى أَعْتاهُما.»فاطمه(عليها السلام) فرمود: پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) فرموده است: دو سپاه ستمگر به هم نرسند، مگر آن كه خداوند آن دو را به حال خود واگذارد، و باكى نداشته باشد كه كدام يك پيروز گردد.و دو سپاه ستمگر به هم نرسند، مگر آن كه هزيمت و شكست از آنِ سپاه ظالمتر باشد.
40- بخشى از خطبه زهرا(عليها السلام)قالَتْ فاطِمَةُ الزَّهراءُ(عليها السلام) فى خُطْبَتِهَا المَعْرُوفَةُ:حضرت زهرا(عليها السلام) در آن سخنرانى معروفش در مسجد فرمود:ـ جَعَلَ اللّهُ الاِْيمانَ تَطْهيرًا لَكُمْ مِنَ الشِّرْكِ : خداوند ايمان را براى تطهير شما از شرك قرار داد،ـ وَ الصَّلاةَ تَنْزيهًا لَكُمْ مِنَ الْكِبْرِ: و نماز را براى پاك شدن شما از تكبّر،ـ وَ الزَّكاةَ تَزْكِيَةً لِلنَّفْسِ وَ نِماءً فِى الرِّزْقِ: و زكات را براى پاك كردن جان و افزونى رزقتان،ـ وَ الصِّيامَ تَثْبيتًا لِلاِْخْلاصِ : و روزه را براى تثبيت اخلاص،ـ وَ الْحَجَّ تَشْييدًا لِلدّينِ : و حجّ را براى قوّت بخشيدن دين،ـ وَ الْعَدْلَ تَنْسيفاً لِلْقُلُوبِ : و عدل را براى پيراستن دلها،ـ وَ إِطاعَتَنا نِظامًا لِلْمِلَّةِ : و اطاعت ما را براى نظم يافتن ملّت،ـ وَ إِمامَتَنا أَمانًا لِلْفُرْقَةِ :و امامت ما را براى در امان ماندن از تفرقه،ـ وَ الْجِهادَ عِزًّا لِلاِْسْلامِ :و جهاد را براى عزّت اسلام،ـ وَ الصَّبْرَ مَعُونَةً عَلىَ اسْتيجابِ الاَْجْرِ :و صبر را براى كمك در استحقاق مزد،ـ وَ الاَْمْرَ بِالْمَعْرُوفِ مَصْلَحَةً لِلْعامَّةِ :و امر به معروف را براى مصلحت و منافع همگانى،ـ وَ بِرَّ الْوالِدَيْنِ وِقايَةً مِنَ السُّخْطِ :و نيكى كردن به پدر و مادر را سپر نگهدارى از خشم،ـ وَ صِلَةَ الاَْرْحامِ مَنْماةً لِلْعَدَدِ : و صلهارحام را وسيله ازدياد نفرات،ـ وَ الْقِصاصَ حَقْنًا لِلدِّماءِ : و قصاص را وسيله حفظ خونها،ـ وَ الْوَفاءَ بِالنَّذْرِ تَعْريضًا لِلْمَغْفِرَةِ : و وفاى به نذر را براى در معرض مغفرت قرار گرفتن،ـ وَ تَوْفِيَةَ الْمَكاييلِ وَ الْمَوازينِ تَغْييرًا لِلْبَخْسِ : و به اندازه دادن ترازو و پيمانه را براى تغيير خوى كمفروشى،ـ وَ النَّهْىَ عَنْ شُرْبِ الْخَمْرِ تَنْزيهًا عَنِ الرِّجْسِ : و نهى از شرابخوارى را براى پاكيزگى از پليدى،ـ وَ اجْتِنابَ الْقَذْفِ حِجابًا عَنِ اللَّعْنَةِ : و دورى از تهمت را براى محفوظ ماندن از لعنت،ـ وَ تَرْكُ السَّرِقَةِ إِيجابًا لِلْعِفَّةِ : و ترك سرقت را براى الزام به پاكدامنى،ـ وَ حَرَّمَ الشِّرْكَ إِخْلاصًا لَهُ بِالرُّبُوبِيَّةِ : و شرك را حرام كرد براى اخلاص به پروردگارى او،ـ فَاتَّقُوا اللّهَ حَقَّ تُقاتِهِ وَ لا تَمُوتُنَّ إِلاّ وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُون بنابراين، از خدا آن گونه كه شايسته است بترسيد و نميريد، مگر آن كه مسلمان باشيد،ـ وَ أَطيعُوا اللّهَ فيما أَمَرَكُمْ بِهِ وَ نَهاكُمْ عَنْهُ و خدا را در آنچه به آن امر كرده و آنچه از آن بازتان داشته است اطاعت كنيد،ـ فَإِنَّهُ إِنَّما يَخْشَى اللّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ زيرا كه «از بندگانش، فقط آگاهان، از خدا مى ترسند.» (سوره فاطر آيه 28)

ويژه نامه شهادت حضرت زهرا سلام الله عليها(شرح واقعه)

در بیان کیفیت شهادت حضرت فاطمه سلام الله علیها

ابن بابویه به سند معتبر از امام صادق روایت کرده است : بسیار گریه کنندگان پنج کس بودند : آدم ویعقوب ویوسف وفاطمه دختر محمد وعلی بن الحسین . اما آدم بر دوری از بهشت آنقدر گریست که بر روی دو گونه او اثر گریه مانند دو نهر مانده بود . اما یعقوب بر دوری یوسف آنقدر گریست که نا بینا شد . اما یوسف در دوری یعقوب آنقدر گریست تا آنکه اهل زندان از گریه او اذیت شدند وگفتند : یا روز گریه کن تا ما شب آرام بگیریم یا شب گریه کن ما روز آرام بگیریم .واما فاطمه آنقدر بر وفات رسول خدا گریست که اهل مدینه از گریه او متا ذی شدند و به او گفتند: ما را آزردی از گریه زیادی ، پس آن حضرت می رفت به مقبره شهدای احد و هر چه می خواست می گریست وبه سوی مدینه بر می گشت .واما علی بن الحسین بر مصیبت پدر خود بیست سال گریست وبه روایتی چهل سال ،وهرگز نزد او طعام نگذاشتند که گریه نکند ، وهرگز آبی نیا شامید که نگرید ،تا آنکه یکی از آزاد کرده های آن حضرت گفت : فدای تو شوم یا بن رسول الله میترسم که خود را از گریه هلاک کنی ، حضرت فرمود : شکایت می کنم مصیبت واندوه خود را به سوی خدا ، ومیدانم از خدا آنچه شما نمیدانید ، من هرگز به یاد نمی آورم شهادت فرزندان فاطمه را مگر آنکه گریه در گلوی من می گیرد .خصال 272شیخ طوسی از ابن عباس روایت کرده است که : چون هنگام وفات حضرت رسالت شد آنقدر گریست که آب دیده اش بر ریش مبارک جاری شد.گفتند : یا رسول الله سبب گریه شما چیست ؟ فرمود گریه می کنم برای فرزندان خود و آنچه نسبت به ایشان خواهند کرد بدان امت من بعد از من ،گویا میبینم فاطمه دختر خود را بر او ستم کرده باشند بعد از من واو ندا کند که : یا ابتاه یا ابتاه ، و احدی از امت من او را یاری نکند . چون فاطمه این سخن را شنید گریست . حضرت رسول فرمود : گریه نکن ای دختر ، فاطمه گفت : گریه نمیکنم برای آنچه بعد از تو با من خواهند کرد ولیکن میگریم از مفارقت تو یا رسول الله ،حضرت فرمود : بشارت باد تو را ای دختر که زود به من ملحق می شوی ، وتو اول کسی خواهی بود که از اهل بیت من به من ملحق میشود . امالی شیخ صدوق 188کلینی ودیگران به سند صحیح از حضرت صادق روایت کرده اند که : حضرت فاطمه بعد از پدر بزرگوار خود هفتاد وپنج روز در دنیا ماند وحزن شدیدی بر آن حضرت داخل شده بود از مفارقت پدر خود ، جبرئیل می آمد و او را از حال پدرش ومکان او خبر می داد و او را به آنچه بعد از او واقع خواهد شد آگاه می کرد . وفرزندان او وحضرت علی اینها را می نوشتند ومصحف فاطمه این است . کافی 241/1به سند معتبر از سلیم بن قیس هلاری ودیگران روایت شده است :سلمان وعباس گفتند : چون مرض پیامبر صل الله علیه وآله شدید شد جمعی از مهاجر وانصار بر بالین او حاضر گشتند ، حضرت رسول چون میدانست که اصحاب او وفا به بیعت علی نخواهند کرد ، فرمود ای گروه قلم ودوات وصحیفه ای بیاورید تا نامه ای از برای شما بنویسم که هرگز گمراه نشوید بعد از وفات من ،چون عمر بن الخطاب لعنه ا... علیه می دانست که حضرت سید عالم میخواست که خلافت امیر المؤمنین را بنویسد ، به دست وقاحت پرده از روی نفاق برداشت گفت : این مرد بیماری بر او غلبه کرده وهذیان می گوید ، کتاب خدا ما را کافی است واحتیاج به کتاب او نداریم ،پس جمعی از منافقین اصحاب تابع آن ملعون شدند ، وجمعی از اصحاب گفتند : اطاعت رسول خدا بر همه واجب است و رنجاندن خاطر آن جناب در چنین حالی روا نیست ، در میان صحابه نزاع در گرفت وآوازها بلند شد . چون پیامبر صل الله علیه وآله بر این ماجرا اطلاع یافت غمگین گردید ، دانست که هر گاه در حیات او بنای این قسم ظلم نهادند ، بعد از او با اهل بیت او چه خواهند کرد ، فرمود ((قوموا عنی )) از پیش من بروید وبیش از این مرا متالم نسازید . لعنت خدا بران گروه بدبخت ،کسی را امام خود می دانند که نسبت هذیان به رسول خدا صل الله علیه وآله میدهند با آنکه خدا میفرماید: (( وما ینطق عن الهوی * ان هو الل وحی یوحی )) سوره نجم آیه 4 و 3 ونفرین رسول خدا برآن قوم باد که چنین بیشرم، بی دینی را که در چنین حالت سید کائنات را از خود برنجاند ، او را خلیفه رسول خدا می دانند وحال آنکه حق تعالی در سوره احزاب آیه 57 میفرماید : آن گروهی که اذیت و آزار به خدا ورسول خدا میرسانند، حق تعالی ایشان را در دنیا و عقبی لعنت کرده است ، و عذاب الیم ونکال جحیم از برای ایشان مهیا ساخته است .چون روح مطهر حضرت سید عالم به عالم وصال ارتحال نمود ، حضرت امیر المؤمنین علیه السلام با جبرئیل امین علیه السلام به مقتضای وصیت سید عالم به تجهیز وتکفین وتغسیل آن جناب اشتغال نمودند ، عمر وابوبکر لعنه ا... علیه وجمعی از منافقان اصحاب که در زمان رسول با یکدیگر بیعت کرده بودند که بعد از وفات سید عالم حضرت امیرالمؤمنین را از خلافت منع نمایند ، فرصت را غنیمت دانسته جنازه رسول را در میان گذاشته به سقیفه بنی ساعده رفتند ودر امر خلافت سخن آغاز کردند ، بعد از منازعه بسیار ومجادله بی شمار از مهاجر وانصار ، امر خلافت ظاهری بر ابوبکر لعنه ا... علیه قرار یافت ، وآن ملعون روسیاه به عذاب الیم الهی سبقت گرفت وخلافت را قبول کرد ،واکثر مهاجرین وانصار وصیت احمد مختار وبیعت علی کرار را منظور نداشته ، از خدا شرم نکردند وبا آن ملعون بیعت کردند . چون سید اوصیا از دفن سرور انبیا فارغ شد ، بیوفائی اصحاب کفر ونفاق ایشان را مشاهده کرد غمگین گردید ، چون شب شد به خانه یک یک مهاجران وانصار رفت وامام حسن وحسین را نیز همراه برد وآنها را از عقوبت الهی ترساند ، و وصیت رسول خدا صل الله علیه وآله را در غدیر خم به یادشان آورد واز آنها طلب یاری کرد ، و از آن گروه بی شرم به جز بیست و چهار نفر اجابت نکردند . چون صبح طالع شد از آن بیست وچهار نفر غیر از چهار نفر بیعت خود را پس گرفتند ، تا سه شب حضرت آنان را به بیعت دعوت می فرمود ولی اجابت نمینمودند . چون آن سلطان سریر خلافت ، کفر و شقاوت آن گروه را دید به مسجد رفت ، ودر جمع اصحاب حجت را بر آنان تمام کرد و آیاتی که جبرئیل در شان او آورده بود را برایشان خواند ، وگفته های رسول را برایشان دلیل آورد ، واز مهاجر وانصار بر حقیقت گفته های خویش شهادت طلبید ، همگی راستی گفتار او را شهادت دادند .نزدیک بود مردم از بیعت آن ملعون پشیمان گردند وبه حق باز گردند ، عمر لعنه ا... علیه ترسید وجمعیت را متفرق ساخت ، حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام به حجره طاهره مراجعت فرمود .چون حضرت از هدایت آن قوم مایوس گردید، به امر رسول صل الله علیه وآله به جمع قرآن اشتغال ورزید .چون عمر لعنه ا... علیه دید که جمیع مها جر وانصار به غیر از حضرت امیر و چهار نفر از خواص اصحاب ، دین را به دنیا فروختند وبا آن ملعون بیعت کردند ، به ابوبکر لعنه ا... علیه گفت : چرا علی را به بیعت خود نمی خوانی ، والله اگر با تو بیعت ننماید ، خلافت بر تو قرار نیابد ، زیرا که او خلیفه به حق رسول خدا و اعلم واشجع وافضل این امت است ، مردمان را به او رجوع بسیار است . پس ابوبکر لعنه ا... علیه را به سوی آن جناب فرستاد و او را به بیعت خود خواند ، حضرت سید اولیا فرمود که : سوگند خورده ام که از خانه بیرون نیایم وردای مبارک بر دوش نیاندازم تا آیات قرآن را جمع نمایم . بعد از چند روز آن کلام ا... ناطق ، قرآن را جمع کرده در کیسه گذاشت وسر آنرا مهر کرده به مسجد آمد ،در جمع مهاجر وانصار ندا فرمود : ای گروه مردمان چون از دفن سید کائنات فارغ گردیدم ، به امر آن حضرت به جمع قرآن مشغول شدم ، وجمیع آیات قرآنی وسور فرقانی را جمع کردم ، وهیچ آیه از آسمان نازل نشده که حضرت رسول بر من نخوانده باشد وتأ ویل آنرا به من تعلیم ننموده باشد . چون در آن قرآن چند آیه از کفر و نفاق منافقان آن قوم وخلافت علی وفرزندان او صریح بود ، عمر لعنه ا... علیه آنرا قبول نکرد . سید اوصیا خشمگین گردید وبه حجره طاهره مراجعت نمود وفرمود : این قرآن را دیگر نخواهید دید تا حضرت قائم آل محمد ظهور کند .پس ابوبکر لعنه ا... علیه بار دیگر به خدمت علی علیه السلام فرستاد که اجابت کن خلیفه خدا را ، حضرت فرمود: ای ملعون ! خوش زود بر رسول خدا افترا بستی ، جمیع مهاجر و انصار می دانند که خدا ورسول خدا به جز من در میان شما خلیفه ای نگذاشته است . چون این پیغام به ابوبکر لعنه ا...علیه رسید گفت : راست می گویدعلی ، رسول خدا مرا خلیفه نکرده است . عمر خشمگین شد و برجست ، ابوبکر برای مصلحت خود به او گفت : بنشین . بار دیگر فرستاد که : امیرالمؤمنین ابوبکر تو را طلب مینماید ، علی فرمود عهد شما به رسول خدا هنوز نزدیک است ، مگر فراموش کردید که مرا امیر المؤمنین خواند و شما را امر کرد به این لقب گرامی بر من سلام کنید ،مگر نشنیدید رسول خدا فرمود : علی است امیر مؤمنان وسید ومهتر مسلمانان وحامل لواء حمد وصاحب کرامت ومجد ،خداوند عالمیان در روز قیامت او را بر صراط بنشاند که دوستان خود را بنوازد وداخل بهشت کند ، ودشمنان خود را به خواری در آتش اندازد . چون این پیغام را شنیدند ، عمر لعنه ا... علیه باز برجست وگفت : من میدانم که او را تا نکشم ، کار ما درست نمیشود ، بگذار تا من بروم وسر او را برای تو بیاورم . باز ابوبکر برای مصلحت او را سوگند داد که بنشین ، باز فرستاد که بیا ابوبکر تو را می طلبد ، ولی حضرت اجابت ننمود وفرمود ،مشغول وصیتهای پیغمبرم . چون آن دو ملعون روسیاه دیدند که علی علیه السلام به اختیار بیعت آنها را نمی پذیرد ، قنفذ را که آزاد کرده عمر بود ، و در شقاوت معادل آن ملعون بود وبه زشتی رو ودرشتی خو مشهور بود ، با خالدبن ولید پلید و جمعی دیگر از بدبختان آن قوم به در خانه اهل بیت رسالت صل الله علیه وآله و حجره عصمت وطهارت فرستادند وگفتند : حضرت امیر را از خانه بیرون آورده به مسجد آورید تا از او بیعت بگیریم .چون به ساحت عزت وسعادت وحریم رفعت وجلالت خانه اهل بیت رسیدند ، جرأ ت نکردند که بی رخصت به آن خانه درآیند ، اذن دخول طلب کردند ، حضرت اجازه نفرمود .بسوی آن ملعون باز گشتند وگفتند : به ما اجازه ورود نداد ،ما جرأت نداریم بی اجازه وارد خانه رسول شویم . عمر لعنه ا... علیه بر آنان بانگ زد که شما را با اجازه او چه کار ! به هر نوع ممکن او را از خانه بیرون آورید . ودر این مرتبه عمر با آنان بود ، وبی شرمی آغاز کردند وفریاد در در خانه اهل بیت رسالت بلند کردند وبی حیا ئی را از حد گذراندند . عمر پای نجس خود را بر در زد وفریاد کرد ای پسر ابوطا لب در را بگشا ، آن شیر بیشه شجاعت به امر خدا صبر می نمود ومتعرض ایشان نمی شد ، تا آنکه حضرت زهرا علیهاالسلام بی تاب گردیده به عقب در آمد ، از درد و ناراحتی سر بند بسته بود وجسم شریفش بسیار نحیف گردیده بود به سبب مصیبت پدر بزرگوار ، فرمود : ای عمر از ما چه می خواهی ، چرا ما را به مصیبت خود رها نمی کنی ،عمر گفت در را بگشا والا آتش در خانه شما می اندازم وشما را می سوزانم ،حضرت فاطمه علیهاالسلام گفت : ای عمر از خدا نمی ترسی می خواهی به خانه ما بی رخصت وارد شوی،این خانه اهل بیت رسالت وبیت الحرام عزت وجلالت است ، از این حرم محترم شرم دار و این جور و ستم روا مدار .پس آن ملعون بی حیا وآن دشمن خدا ورسول ، از آن سخنان هیچ پروا نکرد وهیزم طلبید ،در خانه اهل بیت رسا لت را سوزاند ودر را گشود ،حضرت زهرا فریاد برآورد : یا ابتاه یا رسول الله ، واز وارد شدن آن ملعون ممانعت کرد.باز آن بی حیاء لعین ممتنع نشد وسر غلاف شمشیر را به پهلوی فاطمه زد ، آن مظلومه باز فریاد برآورد ، باز آن ملعون تازیانه بلند کرد وبردست مبارکش زد ، فاطمه فریاد می کرد : یا ابتاه ! حال اهل بیت خود را ببین . پس امیر المؤمنین علیه السلام برخاست عمر لعنه ا... علیه را بلند کرد و بر زمین زد ، بینی وگردنش را مجروح کرد ، خواست او را به قتل برساند وصیت پیغمبر صل الله علیه وآله را به خاطر آورد که به آن حضرت گفته بود : زود باشد که جفا کاران امت با تو غدر ومکر نمایند وبیعت تو را بشکنند و به عهد من وفا نکنند ، تو را بی کس وتنها در میان جمعی از اشقیا بگذارند ، وتو از من به منزله هارونی از موسی ، چنا نچه قوم موسی هارون را بگذاشتند وبه عبادت گوساله سامری پرداختند ، امت من نیز تو را تنها گذارند وبه گوساله سامری این امت ابوبکر بیعت نمایند .حضرت علی علیه السلام گفت : چون امت تو با من چنین کنند ، من با ایشان چه کنم ؟ حضرت فرمود : اگر یاور بیابی جهاد کن ، والا صبر کن ودست از آنان بردار ومعامله آنان را با پروردگار خود گذار ، چون یاوری بیابی جهاد کن تا خون از شمشیر تو بریزد ونزد من آئی .پس علی دست از آن ملعون برداشت وفرمود : ای فرزند صهاک حبشیه ( عمر زنا زاده بود و او را به نام مادرش می خواندند ) ! سوگند یاد میکنم به حق آن خداوندی که گرامی داشته است محمد را به پیغمبری ، که اگر وصیت حضرت رسالت مرا منع نمی نمود ، هر آینه میدانستی که بدون رخصت من داخل خانه من نمیتوانی شد . پس عمر کس به مسجد فرستاد واز ابوبکر وسایر منافقان طلب یاری کرد . فوج فوج از آن منافقان به یاری آن ملعون می آمدند تا آنکه به خانه حضرت ریختند ، خالد بن ولید شمشیر کشید وبر حضرت حمله کرد ، پس حضرت خواست او را بکشد ، دیگران او را به حق حضرت رسالت قسم دادند تادست از آن ملعون بر داشت .سلمان و ابوذر ومقداد وعما ر و بریده اسلمی به یاری حضرت برخاستند ،نزدیک شد که فتنه عظیم بر پا شود پس حضرت مانع آنان شد وفرمود : مرا با ایشان بگذارید ، خدا مرا به جهاد مأمور نکرده است . پس آن کافران ریسمانی بر گردن حضرت انداختند وبه سوی مسجد کشیدند ، چون به در خانه رسیدند حضرت زهرا مانع شد پس قنفذ و به روایتی عمر لعنه ا... علیه تازیانه ای به بازوی فاطمه زد که شکست و ورم کرد ،باز از حضرت دست بر نمیداشت تا آنکه در را بر شکم آن حضرت فشردند ودنده ها وپهلوی او را شکستند وفرزندی که در شکم داشت که پیغمبر صل الله علیه وآله او را محسن نامیده بود شهید کردند ، وفاطمه علیهاالسلام بر آن ضربت از دنیا رفت .پس حضرت را به مسجد کشیدند ، ان جفاکاران از پی او میرفتند وهیچیک او را یاری نمی کردند .سلمان و ابوذر ومقداد وعمار و بریده فریاد می کردند ومی گفتند : چه زود خیانت کردید با حضرت رسالت وکینه های سینه های خودرا ظاهر کردید وانتقام آن حضرت را از اهل بیت او کشیدید . پس بریده گفت : ای عمر همه قریش اصل و نسب تو را میدانندوتو را می شناسند که از چندین زنا به هم رسیده ای ، با این حال به خانه اهل بیت رسالت داخل می شوی ، ودختر آن حضرت را مجروح می کنی ، و برادر و وصی او را به این رسوائی به مسجد می کشی؟چون نظر ابوبکر لعنه ا... علیه بر حضرت افتاد گفت : دست از او بردارید ، حضرت فرمود : ای ابوبکر به کدام حق وبه کدام فضیلت ومیراث تو در خلافت تصرف کرده ای ؟ دیروز به امر پیغمبر در غدیر خم با من بیعت کردی ، وبه امر آن حضرت به امارت مؤمنان بر من سلام کردی . پس عمر شمشیر از غلاف کشید و بالای سر حضرت ایستاد و گفت : این سخنان بگذار وبیعت کن ، فرمود اگر بیعت نکنم چه خواهی کرد ؟ گفت : اگر بیعت نکنی تو را به قتل خواهم رساند ، حضرت فرمود : تو می توانی که برادر حضرت رسول را به قتل برسانی ؟ به خدا سوگند اگر اطاعت امر خدا و وصیت پیغمبر نبود ، برتو معلوم میشد که چه کسی ضعیف تر است .پس بریده برخاست وگفت : ای عمر و ای ابوبکر آیا شما نبودید که رسول خدا امر کرد شما و ماها را که برویم وبر امارت وپادشاهی مؤمنان به علی سلام کنیم ، پس شما پرسیدید که : این را از جانب خدا می گوئی ؟ فرمود بلی امر خدا و رسول چنین است ،پس رفتیم و به او سلام کردیم وگفتیم السلام علیک یا امیرالمؤمنین ؟ عمر گفت : ای بریده تو را به این کارها چه ؟ بریده گفت : به خدا سوگند که من نمی مانم در شهری که شماها در آن امیر باشید ، وخلیفه حضرت رسول معزول باشد ، پس به امر عمر لعنه ا... علیه بریده را زدند واز مسجد بیرون کردند .پس سلمان برخاست وگفت : ای ابوبکر از خدا بترس واز مجلسی که لایق آن نیستی دور شو ، حق خلافت را به اهلش بگذار وجمیع امت را تا روز قیامت به جهالت و ضلالت مگذار . عمر بر او بانگ زد که ای سلمان تو را به این کارها چه کار است؟ سلمان گفت به خدا سوگند که اگر می دانستم که به شمشیر خود یاری این دین میتوانم کرد هر آینه شمشیر میکشیدم ومردانه در راه خدا جهاد می کردم تا شما با وصی رسول خدا چنین نکنید ،پس رو به سوی مردم کرد و گفت :کردید و نکردید وندانید که چه کردید به دین درآمدید واز دین به در رفتید ، پس بشارت میدهم شما را به بلا وناامیدی از نعمت خدا ، بدانید که بعد از این ستمکاران بر شما مسلط خواهند شد وبه جور و ظلم در میان شما سلوک خواهند کرد وکتاب خدا واحکام او را بدل خواهند کرد . پس ابوذر ومقداد وعمار نیز برخاستند ، و هریک حجتها بر آن اشقیا تمام کردند ، پس رو کردند به حضرت علی وگفتند : چه می فرما ئی؟ اگر رخصت می دهی شمشیر بکشیم وجهاد کنیم تا کشته شویم ، حضرت فرمود : که خدا رحمت کند شما را ، دست از این اشقیا بردارید و وصیت حضرت رسالت را به یاد آورید ، وابوبکر بالای منبر نشسته بود وسخن نمیگفت ، عمر گفت : چه نشسته ای بر بالای منبر وعلی در زیر منبر با تو بیعت نمی کند وبا تو در مقام محاربه است ، رخصت بده تا گردنش را بزنم .در آن وقت امام حسن وحسین بر بالای سر پدر بزرگوار خود ایستاده بودند ، چون این سخن را از آن ملعون شنیدند گریستند وبه خروش آمدند ، و رو به قبر جد بزرگوار خود کردند وفریاد برآوردند : یا جداه یا رسول الله ! ما را به این حال بی یاور ببین ، پس حضرت ایشان را به سینه خود چسبانید وفرمود : گریه نکنید به خدا سوگند که آنها قدرت قتل پدر شما را ندارند ، و از آن ذلیل تر و بی مقدارتر اند که این اراده توانند کرد .پس در آن حال ام سلمه زوجه حضرت رسالت صل الله علیه وآله و ام ایمن مربی آن حضرت از حجره ها بیرون دویدند وفریاد کردند : ای ابوبکر و ای اشقیای امت سیدالمرسلین ! خوش زود کینه ها وحسدهای خود را بر آن حضرت ظاهر کردید .پس به امر عمر لعنه ا... علیه آنها را از مسجد بیرون کردند ، وگفت : ما را با زنان و گفته ایشان چکار است ؟ پس امیرالمؤمنین رو به سوی مهاجر وانصار مناقب وفضا ئل خود را یک یک برشمرد ، و از ایشان شهادت طلبید و حجت بر آنان تمام کرد ، آن بد بختان گفتند : یا علی اگر زودتر اینها را میگفتی با او بیعت نمیکردیم.پس عمر لعنه ا... علیه ترسید که مردم از خلافت ابوبکر لعنه الله علیه برگردند باز گفت : یا علی بیعت کن و گرنه گردنت را میزنم . حضرت فرمود : ای فرزند صهّاک ! دروغ می گوئی به خدا سوگند که قدرت نداری ، پس خالدبن ولید برجست وشمشیر از غلاف کشید وگفت : به خدا اگر بیعت نکنی گردنت را میزنم ، حضرت گریبان او را گرفت حرکتی داد وبه دور انداخت ، شمشیر از دستش افتاد ، هر چه سعی کردند حضرت دست به بیعت دراز نکرد، پس دست آن حضرت را گرفتند وابوبکر لعنه ا... علیه دست نحس خود را دراز کرد وبه دست حضرت رسانید . کتاب سلیم بن قیس 249به سند های معتبر از امام جعفر صادق علیه السلام روایت است : چون حضرت علی علیه السلام را به مسجد در آوردند حضرت زهرا علیهاالسلام مجروح ونالان وخشمناک وغمگین ، با جمیع مخدرات بنی هاشم به مسجد آمد به نزدیک ضریح مقدس پیامبر صل الله علیه وآله رسید ، به خروش و آواز بلند گریست وآهی چند از دل پر درد کشید و فریاد بر آورد : ای گروه ستمکار وای قوم غدار ! از پسر عمم دست بر دارید ، به حق آن خدائی که پدرم را به رسالت فرستاد که اگر این ظلم را فرو نگذارید ودست از آن حضرت برندارید ، گیسوهای خود را بر سر پریشان کنم وپیراهن پدرم رسول خدا را به سر اندازم ، ودست در دامن کبریای احدیت بزنم وبه درگاه رب الارباب فریاد بر آورم ناله های آتش بار از دل برفکنم ، و دریای غضب الهی را به جوش آورم ، و آهی چند از دل پر درد برکشم که زمین وزمان را بسوزانم ویک متنفس از شما روی زمین نگذارم ، والله که ناقه صالح نزد خدا از من گرامی تر نیست ، و بچه او نزد خدا از فرزند من عزیزتر نیست . سلمان گوید : من نزدیک آن حضرت ایستاده بودم ، دیدم که دیوارهای مسجد رسول خدا به لرزه در آمد و بلند گردید به نحوی که اگر کسی می خواست از زیر آن رد می شد . من چون آن حال را دیدم ، بر خود لرزیدم وآثار غضب الهی را مشاهده کردم ، پس به نزدیک آن حضرت آمدم واستغاثه نمودم که : ای سیده النساء ، و ای بتول عذراء ، وای خاتون قیامت ، وای بانوی حجله کرامت ، وای جگر گوشه رسول ثقلین ، وای مادر سبطین، بر این قوم ببخشا وبر امت پدر خود رحم نما ، شما اهل بیت رحمت وشفاعتید ، چون پدرت رحمت عالمیان بود ، شما باعث عذاب الهی بر ایشان نشوید . آن جناب التماس مرا قبول نمود ، به حجره طاهره مراجعت فرمود ، ودیوارهای مسجد بر جای خود قرار گرفت ، و گرد به نحوی بلند گردید که تمام مسجد را فرو گرفت . (احتجاج 222/1)و حضرت امام محمد باقر علیه السلام گفت : به خدا سوگند اگر حضرت فاطمه موی سر خود را می گشود هر آینه همه می مردند .و به روایتی دیگر: چون فاطمه علیهاالسلام به مسجد آمد ، پیراهن حضرت رسا لت صل الله علیه وآله را پناه بر سر گذاشته بود و دست حسن وحسین را گرفته بود ، فریاد زد که : ای ابوبکر تو را با ما چه کار است ، می خواهی فرزندان مرا یتیم کنی ؟ به خدا سوگند که اگر بد نبودی موی سر خود می گشودم و به در گاه خدا صدا بلند می کردم . پس مردی از آن گروه به ابوبکر گفت : می خواهی همه را هلاک کنی ؟ آن ملعون ترسید ودست از علی برداشت و حضرت به خانه برگشت. کافی 238/8 چون زبیر را بردند که با ابوبکر لعنه ا... علیه بیعت کند ، به عمر لعنه ا... علیه گفت ای فرزند صهاک اگر این اراذل تو را یاری نمی کردند نمی توانستی بر علی تقدم جوئی ، عمر گفت تو نام صهاک را می بری ؟ زبیر گفت : چرا نام او را نبرم او کنیز زنا کاری بود ، ملک جد من عبد المطلب بود ، جد تو نفیل با او زنا کرد وپدر تو خطاب از او بهم رسید ، او بنده جد من بود . پس ابوبکر میان آن دو را صلح داد.پس حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام علیه السلام خطاب کرد به سلمان و ابوذر و مقداد و زوبیر که سوگند میدهم شما را که نشنیدید از حضرت رسول که میفرمود: در جهنم تابوتی است که دوازده کس درآن تابوت هستند، شش کس از گذشتگان و شش نفر از این امت، وآن تابوت در چاهی است در قعر جهنم و بر سرآن چاه سنگی افتاده است که هر گاه حق تعالی میخواهد که جهنم را مشتعل سازد امر میفرماید که آن سنگ را از سر چاه بر دارند . چون سنگ را بر میدارند جمیع جهنم از حرارت آن چاه مشتعل میشود ،پس من در حضور شما پرسیدم: آنها کیستند؟ فرمود: اما از پیشینیان پس این شش نفر: قابیل ،فرعون، نمرود، پی کننده ناقه صالح و دو کس از بنی اسرائیل که بعد از عیسی و موسی دین آنان را تغییر دادند و امت آنها را گمراه کردند. و اما از این امت، پس دجال است و پنج نفر که نامه نوشتند و با یکدیگر پیمان کردند که نگذارند خلافت بر وصی من قرار گیرد، یعنی : ابوبکر و عمر و ابوعبیده جراح و سالم مولای حذیفه و سعدبن العاس. پس عثمان گفت: ای ابوالحسن آیا در حق من چیزی شنیده ای؟ حضرت فرمود که: مکرر شنیده ام که حضرت رسالت تو را لعنت کرد، و نشنیدم که برای تو استغفار کرده باشد. ( کتاب سلیم ابن قیس 89)چون آن ملاعین خلافت را از آن حضرت غصب کردند ، به این راضی نشده خواستند که فدک را از فاطمه علیهاالسلام بگیرند . فدک روستائی بود که پیغمبر صل الله علیه وآله آنرا بدون جنگ گرفته بود ، وحقتعالی آیه بیست وشش سوره اسراء را فرستاد وجبرئیل علیه السلام گفت : به امر خدا فدک را به فاطمه بده که از برای او و فرزندان او باشد تا روز قیامت . وحضرت رسول صل الله علیه وآله به امر الهی به فاطمه تسلیم نمود ، ودر تصرف وکلای آن حضرت بود تا آن حضرت از دنیا رفت . پس عمر وابوبکر لعنه ا... علیه با هم مصلحت کردند حاصل بلاد فدک را که مبلغ عظیمی می شود ، را به نحو شرعی یعنی با وضع حدیث جعلی از پیغمبر از آن خود کنند ، زیرا آنها می دانستند اگر فدک در اختیار اهل بیت باشد ، با علم و جلالت وبزرگواری که دارند و استحقاق واقعی خلافت را دارند مردم به جانب ایشان میل خواهند کرد . لذا گفتند از قول پیغمبر که : ما گروه پیغمبران چیزی به میراث نمی گذاریم ، و آنچه از ما می ماند تصدق است از برای همه مسلمانان ،با آنکه خداوند در قرآن می فرماید : ((و ورث سلیمان داود )) ، حضرت زکریا فرمود : ((فهب لی من لدنک ولیٌاََ َََیرثنی ،، پس آن ملاعین فرستادند تا وکلای حضرت فاطمه را از فدک بیرون کردند .چون خبر به آن حضرت رسید ، با گروهی از زنان بنی هاشم به نزد ابوبکر لعنه ا... علیه آمد وفرمود : می خواهی بگیری از من زمینی را که حضرت رسالت به امر خدا به من داده است و آن حضرت غیر از این برای فرزندان خود چیزی نگذاشته ، مگر نشنیده ای رسول خدا فرمود : حرمت هر کس را درباب فرزندان او باید رعایت کرد ؟پس ابوبکر لعین از ترس تشنیع مردم دواتی طلبید که نامه ای برای آن حضرت در رد فدک بنویسد ، عمر لعنه ا... علیه گفت تا گواه نیاورد برای او ننویس ، حضرت فرمود : آیا حکمی که در باب همه مسلمانان جاری می کنی که بینه را از مدعی باید طلب کرد ، در باب من جاری میکنی ؟ وحال آنکه فدک در تصرف من است وتو که می خواهی از من بگیری باید شاهد بیاوری . عمر گفت : تا گواه نیاوری نمی دهم ، پس حضرت علی و حسن وحسین و ام ایمن را آورد ، عمر گفت :شهادت علی اعتبار ندارد چون به نفع خود و فرزندانش رأی میدهد ، حسن و حسین هم کودکند و ام ایمن زن عجمی است وگواهی او اعتبار ندارد . ( کتاب سلیم ابن قیس 253)به روایت دیگر : ابوبکر لعنه ا... علیه نامه ای نوشت و به فاطمه داد ، عمر آنرا از دست فاطمه گرفت وآب دهان بر آن انداخت وپا ره کرد ، حضرت فرمود چنانچه نامه را پاره کردی خدا شکم تو را پاره کند . احتجاج 236/1 و در روایتی ذکر شده که حضرت زهرا نامه پیغمبر صل الله علیه وآله را گواه آورد که عمر آب دهان پلیدش را بر آن انداخت وپاره کرد ، پس از آن حضرت همراه زنان بنی هاشم به مسجد آمد وپشت پرده خطبه ای در نهایت فصا حت وبلاغت ادانمود ودر امر فدک حجتهای کافی آورد و بر سخنان خود از مهاجر و انصار گواهی طلبید که همه تصدیقش کردند . از جمله فرمود پیغمبر صل الله علیه وآله فرمود : فاطمه پاره تن من است ، هر کس او را آزار کند مرا آزرده وهر کس مرا آزار کند خدا را آزار داده است . پس فرمود : همه گواه باشید که ابوبکر وعمر مرا آزار کردند ، پس لعن ایشان را ثابت کرد و این آیه را خواند (( ان الذین یؤذون الله ورسوله لعنهم الله فی الدنیا و الاخره واعد لهم عذابا مهینا )) وبه خانه برگشت ، ازضربتها و آزارهای ایشان بیمار و رنجور گشت . ( کتاب سلیم ابن قیس 253)سلیم بن قیس می گوید : چون بیماری حضرت زهرا علیهاالسلام شدید شد ، علی علیه السلام را طلبید و گفت : وصیت می کنم که بعد از من امامه دختر خواهرمرا تزویج کنی که تربیت کننده فرزندان من باشد ،چون در مهربانی با آنان مانند من است ، و تابوت مرا آنگونه که ملائک برای من وصف کرده اند بسازی ، ونگذاری احدی از دشمنان خدا بر جنازه من حاضر شوند .آن دو ملعون نیز برای حفظ ظاهر چندین بار به عیادت رفتند ولی فاطمه ابا کرد و رخصت نداد . ابوبکر لعنه ا... علیه چون اینگونه دید با خدا عهد کرد تا فاطمه را از خود راضی نکند به زیر سقف نرود ویکشب را در زیر آسمان خوابید .عمر لعنه ا... علیه نزد علی علیه السلام آمد وگفت : ابوبکر مرد پیری است ودل نازکی دارد ،با رسول خدا در غار بوده و مصاحبت قدیم با آن حضرت داشت ، اگر مصلحت می دانی از برای ما رخصت بطلب .پس حضرت نزد فاطمه علیهاالسلام آمد وگفت : ای دختر رسول این دو ملعون چنین می گویند ، حضرت زهرا فرمود :به خدا سوگند که به آنها رخصت نمی دهم ، ویک کلمه با ایشان سخن نمی گویم تا پدر خود را ملاقات کنم وشکایت آنها را به او بنمایم ، پس علی فرمود : من ضامن شده ام که از برای آنها اجازه بگیرم ، فاطمه فرمود : اگر ضامن شده ای پس خانه خانه توست واختیار با توست و زنان مانع مردان نمی شوند ، و من در هیچ امری مخالفت تو را روا نمی دانم ،پس حضرت امیر اجازه دخول داد ، وفاطمه فرمود : جامه بر روی او کشیدند .چون داخل شدند بر حضرت سلام کردند ، حضرت جواب سلام ایشان را نداد و روی برگردانید ، پس به جانب دیگر آمدند وچندین بار از ایشان رو گردانید ، پس حضرت فرمود : یا علی جامه را از روی من بردار ودر برابر من نگهدار ، وفرمود به زنانی که دور آن حضرت بودند که روی مرا برگردانید .پس ابوبکر لعنه ا... علیه گفت : ای دختر رسول ما برای طلب رضایت و دوری از غضب تو اینجا آمده ایم ما را ببخش بر آنچه نسبت به تو کرده ایم .پس حضرت رو به امیر المؤمنین علیه السلام کرد وفرمود : با ایشان سخن نمی گویم تا از چیزی که از رسول خدا شنیده اند بپرسم ،گفتند بپرس از هر چه می خواهی که ما جز راستی گواهی نخواهیم داد .پس فرمود : شما را به خدا سوگند آیا از پدرم نشنیدید که گفت : فاطمه پاره تن من است ومن از اویم ، هر که او را آزار کند مرا آزار کرده و هر که مرا آزار کند خدا را آزار کرده ، وهرکه او را بعد از وفاتم بیازارد گویا او را در حیات من آزرده و هر که در حیاتم او را آزار کند چنان است که بعد از وفات من او را آزار کرده است ؟ گفتند بلی .پس حضرت فرمود : الحمدلله که خدا حق را بر زبانتان جاری ساخت ، پس خداوندا تو گواه باش و ای جماعتی که نزد من حاضرید همه گواه باشید که این دو مرد مرا اذیت کردند در حياتم و نزد مرگ من ، به خدا سوگند که با ایشان سخن نمی گویم حتی یک کلمه تا پروردگار خود را ملاقات کنم وشکایت کنم نزد او از آنچه که نسبت به من و شوهر وفرزندانم کردند وحرمت مرا هتک نمودند .پس ابوبکر لعنه ا... علیه به مکر وحیله برای پوشیدن زشتی اعمال خود نزد مردم فریاد وا ویلاه سر داد و گفت : کاش مادرم مرا نزائیده بود ، عمر لعنه ا... علیه گفت : تعجب دارم از مردم که چگونه امور خود را به تو وا گذاشته اند و تو را خلیفه کرده اند ، تو را پیری و خرفتی دریافته ، جزع میکنی برای خشم یک زنی و شاد می شوی برای خوشنودی او ، چه خواهد بود برای کسی که زنی را به خشم آورد ، پس برخاستند وبیرون رفتند .پس حضرت از دنیا رحلت فرمود ، از صدای گریه زنان ومردان مدینه به لرزه در آمد و مردم را دهشتی عظیم روی داد مانند روز وفات پیغمبر صل الله علیه وآله ، پس ابوبکر و عمر لعنه ا... علیه به تعزیه امیرالمؤمنین علیه السلام آمدند و گفتند : تا ما حاضر نشویم بر دختر رسول خدا نماز مکن .چون شب شد ، حضرت علی ، عباس ، فضل پسر او ، مقداد ، سلمان ، ابوذر وعمار را طلبید بر جنازه حضرت نماز خواند و دفن کرد . و بر دور قبر آن حضرت هفت قبر دیگر ساخت که ندانند قبر آن حضرت کدام است .به روایتی دیگر چهل قبر دیگر را آب پاشید که قبر آن حضرت در میان مشتبه باشد . به روایت دیگر قبر آن حضرت را با زمین هموار کرد که علامت قبر معلوم نباشد .به همین سبب در مکان قبر شریفه اختلاف است عده ای می گویند در بقیع است نزدیک قبور ائمه ، بعضی گفته اند میان قبر پیامبر و منبر آن حضرت مدفون است .چون صبح شد ،مقداد به ابوبکر وعمر لعنه ا... علیه گفت : دشب فاطمه را دفن کردیم ، عمر به ابوبکر گفت :نگفتم چنین خواهند کرد ؟عباس گفت : وصیت فاطمه چنین بود که شما بر او نماز نخوانید ،عمر لعنه ا... علیه گفت : شما کینه قدیم خود را هرگز ترک نمیکنید ، والله که میروم او را از قبر درمی آورم و بر او نماز میکنم ، حضرت علی علیه السلام فرمود : به خدا سوگند ای فرزند صهٌاک اگر این کار را بکنی ، شمشیر خود را غلاف نمی کنم تا تو را به قتل برسانم. عمر ساکت شد چون می دانست که علی به قسمش عمل می کند حضرت علی فرمود : ای عمر پیامبر به سبب ظهور کفر ونفاق تو مرا طلبید ، می خواست بفرستد تو را به قتل برسانم ، حق تعالی این آیه را فرستاد (فَلا تَعجَل عَلَیهم انٌَما نَعد لَهم عَدٌا )سوره مریم آیه 84 به این سبب دست از کشتن تو برداشت وعذاب تو را به آخرت گذاشت در مدت حیات آن حضرت بعد از پدر بزرگوار خود ، اختلاف بسیاری است ، از شش ماه بیشتر واز چهل روز کمتر نگفته اند ، ولی احادیث معتبر دلالت میکند بر بقای ان حضرت بعد از پیغمبرهفتاد و پنج روز .از حضرت محمد باقر علیه السلام علیه السلام روایت کرده است : مدت بقای آن حضرت بعد از پدر خود ، سه ماه بوده . مقاتل الطا لبین 49 از حضرت صادق علیه السلام پرسیدند : به چه سبب حضرت علی فاطمه را در شب دفن کرد ؟ فرمود : برای آنکه فاطمه وصیت کرده بود که آن دو مرد اعرابی که هرگز به خدا ورسولش ایمان نیاوردند (یعنی ابوبکر و عمر) بر او نماز نکنند . علل الشرایع 185

ويژه نامه شهادت حضرت زهرا سلام الله عليها(فضائل ومناقب)

عظمت حضرت زهرا علیهاالسلام در آیه «نور»

خدا در قرآن می‌فرماید:«الله نور السّماوات و الارض، مثل نوره کمشکوة فیها مصباح، المصباح فی زجاجة، الزجاجة کانّها کوکب درّی... »(1)؛ خدا نور آسمان‌ها و زمین است. وصف نور خداوند همانند چراغدانی است که در آن چراغی پرفروغ باشد. آن چراغ در حبابی قرار گیرد، حبابی شفّاف و درخشنده، همچون اختری فروزان ... . «حافظ ابن مغازلی شافعی» در کتاب مناقب از «علی بن جعفر» آورده است که گفت:من از حضرت کاظم علیه السلام در مورد تفسیر آیه شریفه پرسیدم که؛ «کمشکوة فیها مصباح» چه پیام و مفهومی دارد؟آن حضرت فرمود: منظور از واژه «مشکوة» دخت پیامبر، «فاطمه» است و واژه «مصباح» دو نور دیده‌اش حسن و حسین هستند.آنگاه از «کانّها کوکب دریّ» پرسیدم که فرمود:فاطمه در میان زنان گیتی بسان اختری نورافشان است.سپس از «یکاد زیتها یضیء» پرسیدم که فرمود: او در دانش و بینش چنان است که چیزی نمانده است که همه علوم و دانش‌ها، از او سرچشمه بگیرد.و نیز از پیامبر آورده‌اند که فرمود: «... و نور ابنتی فاطمة من نور الله...»(2) ؛ نور دخت گرانمایه‌ام فاطمه از نور خداست.

پی‌نوشت‌ها:

1- سوره 24، آیه 35.

2- بحارالانوار، ج 15، ص10.

برگرفته از کتاب "فاطمة الزهرا؛ از ولادت تا شهادت"
نوشته آیة الله فقید سید محمدکاظم قزوینی

ويژه نامه شهادت حضرت زهرا سلام الله عليها(نامها و القاب)

معنای نام "فاطمه" چیست؟
روایات گوناگونی در مورد نامگذاری آن حضرت به این نام مبارک نقل شده است که ما پیش از ترسیم این روایات خاطر نشان می‌سازیم که؛ نام مقدّس فاطمه از واژه «فطم» که به معنای بریدن و جدا کردن است، برگرفته شده است. بر این اساس هنگامی که گفته می‌شود:«فطمتِ الامُ طفلها» و یا «فطمت الحبل» به این معناست که مادر، کودک خویش را از شیر برگرفت و یا ریسمان بریده شد.علاّمه مجلسی در این مورد می‌گوید:چه بسیار که اسم فاعل به مفهوم اسم مفعول می‌آید. برای نمونه: «سرٌّ کاتم» و «مکانٌ عامر» که به مفهوم مکتوم و معمور، یعنی پوشیده داشته شده و آباد شده، آمده است. همان‌گونه که در قرآن شریف نیز: فی عیشة راضیة» به معنای «فی عیشة مرضیة» آمده است. و اینک برخی از روایات پیرامون این نام مقدّس:
پیروان او از آتش در امان داشته شده‌اندششمین امام نور از پدران گرانمایه‌اش و آنان از پیامبر گرامی آورده‌اند که فرمود: ان جبرئیل قال له: ... سُمّیت فاطمة، فی الارض، [لانها] فطمت شیعتها من النار. (1)فرشته وحی برای او پیام آورد که: این دخت گرانمایه در زمین، «فاطمه» نامگذاری شد، چرا که پیروان راستین او از آتش دوزخ در امان داشته شده‌‌اند.خدا، او و پیروانش را از آتش در امان داشته استهشتمین امام نور از پدران گرانقدرش و آنان از پیامبر آورده‌‌اند که فرمود:یا فاطمة أتدرین لمَ سُمّیتِ فاطمة؟ فاطمه جان! می‌دانی چرا به این نام، نامگذاری شده‌ای؟قال علی علیه‌السلام: لمَ سُمّیتِ؟ امیرمومنان پرسید: چرا؟قال: لانها فطمت هی و شیعتها من النار.(2) فرمود: بدان دلیل که او و پیروان راستین‌اش از آتش دوزخ در امان داشته شده‌اند.
و نیز فرمود:سمّیت فاطمة لان الله فطمها و ذریّتها من النار، من لقی الله منهم بالتوحید و الایمان بما جئت به(3)؛ او فاطمه نامیده شده چرا که خدای جهان‌آفرین او و هر کدام از نسل پاکش که خدای را با توحیدگرایی و ایمان به آنچه من آورده‌ام، دیدار کند، همه را، از آتش در امان داشته است.و نیز از پیامبر آورده‌اند که فرمود:انّما سمّیت ابنتی فاطمة، لان الله فطمها و ذرّیتها و محبّیها عن النار(4) ؛ دخترم فاطمه تنها بدین جهت به این نام مقدّس نامیده شد که خدا او و نسل پاک و دوستداران واقعی‌اش را از آتش دوزخ در امان داشت.و نیز از پنجمین امام نور آورده‌اند که فرمود:در روز رستاخیز فاطمه علیهاالسلام بر نزدیک در دوزخ می‌ایستد و نیایش‌گرانه رو به آسمان می‌گوید:الهی و سیدی، سمّیتنی فاطمة، ... (5)خدای من! سالار من! شما نام مرا فاطمه برگزیدی و به مهر خویش مرا و دوستداران نسل مرا از آتش در امان داشتی. بار خدایا! وعده تو حقّ است و تویی که در وعده‌هایت تخلّف نمی‌ورزی.از جانب خدا ندا می‌رسد که:هان ای فاطمه! درست گفتی، من تو را بدین نام نامگذاری کردم و تو و دوستداران تو و نسل تو را که ولایت تو و نسل تو را داشته باشند، همه را از آتش دوزخ در امان داشته‌ام. درست می‌گویی، وعده‌ام حقّ است و من در وعده‌های خویش تخلّف نمی‌ورزم ... .او را از هر ناپسندی در امان داشتاز امام صادق علیه السلام روایت است که فرمود:آیا می‌دانید مفهوم واژه «فاطمه» چیست؟یکی از شاگردان آن حضرت می‌گوید، گفتم: سرورم شما بفرمایید چیست؟فرمود: یعنی او از بدی‌ها و ناپسندی‌ها جدا شده است.آنگاه فرمود: اگر امیرمومنان با او پیمان زندگی مشترک امضاء نمی‌کرد، از آدم گرفته تا روز رستاخیز، در کران تا کران زمین، همتا و همشأنی برای او پیدا نمی‌شد.گفتنی است که این روایت را گروهی از دانشمندان و محدّثان اهل تسنّن از جمله: «ابن شیرویه دیلمی» از «امّ سلمه»، آن بانوی با شخصیّت آورده است که می‌گوید: «پیامبر فرمود: اگر خدا علی را نیافریده بود، برای «فاطمه» همشأنی نبود.»این مطلب را خوارزمی در کتاب «مقتل الحسین» ، ترمذی در کتاب «مناقب»، مناوی در «کنوز الحقایق» و قندوزی در «ینابیع المودّة» از «امّ سلمه» و از «عبّاس» عموی پیامبر روایت کرده‌اند.برکت شناخت اواز ششمین امام نور آورده‌اند که:دخت فرزانه پیامبر فاطمه علیها‌السلام، بدان دلیل به این نام مبارک نامیده شد که آفرینش از شناخت و معرفت او برگرفته شده است. (6)و انّما سُمّیت فاطمه لأن الخلق فطموا عن معرفتها. (7)
امتیاز او بر دیگراناز پنجمین امام نور حضرت باقر علیه‌السلام آورده‌اند که فرمود:آنگاه که فاطمه علیها‌السلام ولادت یافت، خداوند به فرشته‌ای وحی فرمود که نام «فاطمه» را بر زبان پیامبر جاری سازد. از این رو پیامبر گرامی به خواست خدا نام گرانمایه او را «فاطمه» نهاد. سپس خدا به آن بانوی با فضیلت فرمود: من به وسیله دانش و بینش، تو را از دیگر بندگان جدا ساخته و بر همه آنان برتری بخشیدم و تو را پاک و پاکیزه ساختم.آنگاه امام باقر علیه‌السلام فرمود:به خدای سوگند که خدا این بانوی گرانمایه را به وسیله دانش و بینش از دیگران ممتاز ساخت و از همان عالم «ذر» او را پاک و پاکیزه قرار داد.

پی نوشت‌ها:1- بحارالانوار، ج 43، ص 18.

2- بحارالانوار، ج 43، ص 14/ ذخائر العقبی، ص 26، چاپ قاهره / ینابیع المودة، ص 194 .

3- بحارالانوار، ج 43، ص 14.

4- ینابیع المودة، ص 397، چاپ استامبول/ نور الابصار، ص 41، چاپ مصر .

5- بحارالانوار، ج 43، ص 15 .

6- بحارالانوار، ج 43، ص 65 .

7- بحارالانوار، ج 43، ص 65 .

برگرفته از کتاب "فاطمة الزهرا؛ از ولادت تا شهادت"
نوشته آیة الله فقید سید محمدکاظم قزوینی

تاريخ پس از ظهور

مقدمه شايد جالب باشد كه پژوهنده‏اى بخواهد با پرداختن به مسائل فرا طبيعى تاريخ آينده بشريت را در سطورى چند بنگارد.امّا در نظر بسيارى از مردم، اين تاريخ، چيزى فراتر از نقل مجموعه‏اى از پيش‏بينيهاى بى‏پايه و اساس نيست. و چه چيزى بدتر از اين كه پيش‏بينيهاى آن شخص، دروغ از آب درآيد و سستى انديشه‏هايش بر ملا گردد.در اين صورت شايد بهتر باشد كه آن پژوهنده از چنين تاريخ‏نگارى‏اى صرف نظر نمايد و زنجيره حوادث روزگار را به دست سرنوشت بسپارد و گمان مبرد كه مى‏تواند از وقايع آينده پرده بردارد و يا به عالم غيب نظر افكند.از سويى ديگر اين امكان نيز وجود دارد كه يأس و نااميدى از فراچنگ آمدن وقايع آينده را از فكر و ذهن زدود و در راه شناخت آن، با جديّت قدم برداشت. اين در حالى است كه مى‏دانيم اين تلاش اگر چه در حقيقت روايت‏گر وقايعى است كه تا به‏حال اتفاق نيفتاده و تنها »آينده« است كه مى‏تواند آن را آشكار سازد و عيان نمايد ولى هرگز مدعى شناخت عالم غيب نمى‏باشد؛ هم‏چنان‏كه پيش‏بينى صرفى كه پايه و اساسى هم ندارد، نيست.براى توضيح بيشتر اين ديدگاه، آن را از جهات متعدد بررسى مى‏كنيم:الف) اهميت موضوع؛ب) روش استدلال؛ج) مشكلات موجود در اين مبحث؛د) راههاى خارج شدن از اين مشكلات؛ه’) ترتيب بخشها و فصلهاى اين كتاب.الف) اهميت موضوعاين موضوع (تاريخ آينده جهان)، اهميت خود را وامدار اهميت بحث درباره امام مهدى(ع) است؛ زيرا اين تاريخ (تاريخ آينده جهان) يكى از شاخه‏هاى مباحث مهدويت است.اساس شكل‏گيرى انديشه مهدويت در نزد معتقدان به آن، چنين است كه امام مهدى(ع) يگانه مصلح عالم در روزگاران آينده است و هموست كه بساط ظلم را برمى‏چيند و طومار تاريكى را در هم مى‏پيچد و نور و سرور را به اهل زمين ارزانى مى‏دارد. در نتيجه سزاوار است كه هر فردى براى شناخت رفتارها و اقدامات اين مصلح بزرگ در »روز موعود« و نيز روش‏ها و سياستهايش در تدبير و رهبرى قيام جهانى، مشتاقانه قدم بردارد.اينجا دهها پرسش در برابر ما و هر كسى كه با زندگى پيچيده و مدرن عصر جديد مواجه است، قد علم مى‏كند.آيا امام مهدى(ع) همين تشكيلات و سازماندهى را با همه قلمروهاى متفاوتش خواهد پذيرفت يا آنكه او براى جهان، چهره‏اى ديگر را ترسيم خواهد نمود و از نو عالمى ديگر خواهد ساخت؟هرگاه اين بررسيها بتواند، برخى از گره‏هاى بحث را بگشايد و به تعدادى از اين پرسشها، پاسخ دهد، ما به خواسته خويش رسيده‏ايم.در اين صورت، سخن از »تاريخ پس از ظهور«، يعنى: 1- آگاه شدن از روز اصلاح جهان به دست امام منتظر(ع) و اين نيز يعنى پرداختن به نتايج نهايى كه انديشه مهدويت، عهده‏دار تحقق بخشيدن به آنهاست؛ 2- شرح و توصيف زندگى انسان نمونه و آرمانى در آينده نيكى كه در انتظار اوست.ايمان و باور ويژه به نظريه مهدويت - هم‏چون اعتقاد شيعه به غيبت طولانى براى مهدى موعود(ع) - پيش شرط مطالعه و پژوهش در اين تاريخ نيست؛ زيرا مى‏توان تصور كرد كه امام(ع) به وظايف خود پس از ظهور عمل كنند، چه پيش از آن غايب بوده باشند و چه نباشند.1 از اين‏روست كه ثمرات اين بحث، شامل همه مسلمانانى مى‏شود كه به انديشه مهدويت - به شكل عام - ايمان دارند؛ بلكه حتى نسبت به غير مسلمانانى كه منتظر منجى جهانى‏اند، تأثير قابل ملاحظه‏اى دارد.از زاويه‏اى ديگر، اهميت اين بحث در آن‏جا آشكار مى‏شود كه ما تلاش كنيم هر آنچه را كه در مورد حوادث و اتفاقات روز ظهور و پس از آن گفته شده يا مى‏شود از افسانه‏ها و خرافات پاكسازى شود، هم‏چنين كوشش نماييم كه تنها به مطالبى كه با دليل به اثبات رسيده، اكتفا و سخنان بى‏پايه و اساس را ردّ كنيم.همچنين ثمره اين بحث در موضوع ارتباط محكم بين روز موعود و اهداف بزرگى كه عالم و آدم براى آنها آفريد شده است آشكار مى‏گردد؛ همان اهدافى كه كاروان انبيا، اوليا، شهدا و همه مصلحان در طول تاريخ، موظف به حركت در آن مسير هستند.پس از اين، روشن خواهد شد كه روز ظهور، يك امر تصادفى و غير منتظره و يا يك تقدير كور و بدون برنامه قبلى نيست بلكه نتيجه طبيعى اراده پروردگار در برنامه كلى خويش است كه در مقدمه چينى آن، انبيا مشاركت كرده و به خاطر آن، اديان الهى را تبليغ نموده و در راهش فداكارى و جانفشانى كرده‏اند.ثمره ديگر اين بحث آن است كه شخص مى‏تواند پس از آگاهى از اين تاريخ، در مورد ويژگيهاى امام مهدى(ع) و اقداماتش در هنگام ظهور به اندازه كافى بينديشد و دريابد كه آيا آن كسى كه ادعاى مهدويت دارد، همان مهدى موعود و رهبر قيام جهانى است و يا مردى دروغگو و باطل انديش است.چون ممكن است كسى در طول زندگى يا در مطالعات تاريخى‏اش، با ادعّاهاى متعدد مهدويت روبرو شود؛ دراين صورت اگر اين شخص از كسانى باشد كه انديشه مهدويت را به طور كلى و اجمالى قبول دارد و نه دقيق و جزء به جزء، در ابتداى امر درمى‏ماند كه آن ادّعا را راست بداند و يا دروغ بپندارد در نتيجه نخواهد دانست كه آيا او همان مهدى منتظر است يا خير.اگر چه انديشه اسلامى از طريق برهان كلامى، مى‏تواند اين مشكل را حلّ كند ولى ما مى‏توانيم با چشم‏پوشى از اين شيوه، اين مشكل را از راه استدلال تاريخى حلّ كنيم. اين امر با تلاش براى تطبيق ويژگيهايى كه از نظر تاريخى براى امام(ع) ثابت شده بر هر شخصى كه ادعاى مهدويت دارد، امكان‏پذير است. در نتيجه اگر آن ويژگيها بر آن فرد تطبيق كرد، او همان مهدى موعود است.حقيقتاً جاى تأسف است كه كسى مهدى موعود واقعى باشد امّا افراد نتوانند او رابشناسند يا آن‏كه كسى به دروغ ادّعاى آن را بكند امّا ديگران نتوانند دروغگو بودنش رادريابند، و به دليل پيروى از او به بيراهه كشيده شوند.در نتيجه بايد هر فردى، معيار و محكى عقيدتى و ملاك و ميزانى تاريخى داشته باشد كه بتواند به وسيله آن حق را از باطل تشخيص دهد. اسلام هر دو معيار عقيدتى و تاريخى را در اختيار ما قرار داده است امّا آنچه كه محلّ بحث ماست، همان معيار و ميزان تاريخى است.اينها برخى از ثمرات اين بحث است كه به‏دليل اهميت بالاى آن، شايستگى دارد كه به‏عنوان شاخه‏اى از معارف اسلامى و رشته‏اى از رشته‏هاى علوم انسانى مطرح گردد.
ب) روش استدلالروش استدلال در اين مباحث، تابعى است از نتايجى كه مى‏خواهيم به آنها برسيم. ما بايد آن نتايج و نيز محل احتياج به آنها را بشناسيم تا آن‏كه استدلالهايى مناسب با آن نتايج را سامان دهيم.ذيلاً تقسيمات سه گانه‏اى را براى آن نتايج مى‏آوريم:1. تقسيم از نظر جهت‏گيرى انديشه مهدويت؛ يعنى مشخص كردن مصلح منتظر در نظر فرد. اين جهت‏گيريها داراى سه عرصه اصلى است:1-1. آن مصلح منتظرى كه غيرمسلمانان (مسيحيان، يهوديان، هندوان و...) با وجود اختلافشان در مورد شخص او و ويژگيهايش، بدان معتقدند.2-1. آن مصلح منتظرى كه همه مسلمانان باورش دارند. او مردى است كه لقبش، مهدى است؛ در زمان خويش به دنيا خواهد آمد و زمين را از قسط و عدل مى‏آكند پس از آنكه از ستم و بيداد پر شده باشد.3-1. آن مصلح منتظرى كه اماميه چشم به راه اويند؛ او امام محمدبن الحسن بن على(ع) است كه ظهور خواهد كرد و زمين را از قسط و عدل لبريز مى‏نمايد پس از آنكه از ستم و جور آكنده شده باشد.اين عرصه‏هاى سه گانه در جوهر خويش، يكى هستند و اشاره به مفهوم واحدى دارند كه در برنامه كلى الهى مندرج است؛ اديان گذشته به آن بشارت داده‏اند و اسلام آن را تأييد كرده است.البته اختلاف آنها ناشى از شرايط خاصى است كه نوعى ارتباط با تربيت فكرى بشر دارد.در هرحال، سزاست كه در استدلال بر وقايع آينده از اصول مشترك و مسلّم در بين عرصه‏هاى سه گانه بهره ببريم تا آنكه سخن ما براى آنها تا حد امكان، صحيح و قابل قبول باشد.البته تا حد زيادى، شناخت اصول مشتركى كه بيانگر مفهوم كلى مهدويت باشد، مشكل مى‏باشد و اين به دليل عدم توافق بر امور مشتركى است كه بتوان بحث را از آنجا آغاز كرد.با اين حساب، بحث از جزئيات حوادث روز موعود و اقداماتى كه پيشواى منتظر به آن دست خواهد زد، نشدنى است و در نهايت آنچه به طور اجمال مى‏توان شناخت و برآن توافق كرد، همان پياده كردن عدالت برزمين است.آرى، اگر فقط به ديدگاه يهود و نصارى و اسلام در مورد مصلح منتظر بسنده كنيم، مى‏توان از برخى اصول مشترك و مورد توافق آغاز كرد و به بعضى جزئيات وقايع روز موعود نيز رسيد؛ مانند آنكه: در احاديث اسلامى آمده است كه در آن روز، مسيح(ع) فرود مى‏آيد.اما از رهگذر عرصه‏هاى دوم و سوم مى‏توان به جزئيات حوادث روز موعود، استدلال نمود و به اصول مشترك بسيارى دست يافت. در اين استدلالها، منبع مورد توافق عبارت است از: آيات قرآن كريم كه وعده روزى را داده‏اند كه اسلام عدالت محور، پياده خواهد شد و نيز رواياتى كه مورد پذيرش اماميه و غيراماميه است. (البته درباره آن رواياتى كه مختص هر فرقه است، پس از اين سخن خواهيم گفت).خوب است يادآورى كنيم كه اخبار اماميه، بسيار بيشتر از روايات غير اماميه، به نقل حوادث تاريخى پس از ظهور پرداخته است. به ويژه آنجا كه از امام مهدى(ع) و ياران و اقدامات آن حضرت ياد مى‏كنند. گرچه در اخبار غيراماميه هم در مورد مسيح(ع)، دجال و علائم قيامت فراوان سخن رفته است.2. تقسيم از لحاظ مقدار حوادثى كه به دنبال دستيابى به آن و اثبات تاريخى‏اش هستيم. اگر ما در پى اطلاع يافتن از كليات و نيز جزئيات تاريخ پس از ظهور و ذكر وقايع آن و سخنان افراد آن دوره باشيم، بايد گفت اين خواسته‏اى است غيرممكن كه فراراهش بن‏بست قرار دارد؛ زيرا در رواياتى كه در مورد تاريخ پس از ظهور نقل شده، رخنه و گسستهاى وسيعى وجود دارد.البته پرداختن به آن جزئيات، نه اهميتى و نه مصلحتى براى اين زمان (كه زمان پيش از ظهور است) دارد و تنها آينده است كه ظرف تحقق آن مى‏باشد و خداوند بر ايجاد آن تواناست.در نتيجه تحقق هر كدام از ثمرات بحث از تاريخ پس از ظهور، منوط به امثال اين جزئيات نيست بلكه صرفاً در مورد آنها، شناخت انديشه‏هاى عمومى و وقايع مهم در آن دوره كه در روايات آمده، به صورتى كه امكان اثبات تاريخى‏اش باشد، كفايت مى‏كند.از اين رو نمى‏توان از پژوهشگر تاريخ پس از ظهور، انتظار داشته باشيم، بيش از اين وارد جزئيات شود؛ زيرا او به مقتضاى نوع كار و منابعى كه در دسترس دارد، تنها مى‏تواند به انديشه‏هاى عمومى و وقايع مهم بپردازد.ج) تقسيم از جهت آنچه كه ما از لحاظ اثبات تاريخى به دنبال آن هستيم. گاهى ما در پى حصول اطمينان از وجود حادثه مشخصى هستيم و گاهى نيز به روايات معمولى براى اثبات وجود آن حادثه معين بسنده مى‏كنيم.بدين جهت، براى ما دو موضع وجود دارد:موضع اول: هنگامى است كه بخواهيم از وجود حادثه معينى كه زمان وقوع آن پس از ظهور است، اطمينان حاصل كنيم. در اين صورت مى‏توانيم به منابع زير اعتماد نماييم:1. قرآن كريم كه ظاهر برخى آيات آن به روشنى بر ويژگيهاى عدالت اسلامى و خيراتى كه در صورت پياده شدن احكام اسلامى به بشريت مى‏رسد، دلالت مى‏كند.2. روايات متعددى كه همه يك حادثه معيّن را نقل مى‏كنند به طورى كه يكى بر ديگرى قرينه مى‏باشد و آن را تصديق مى‏كند به طورى كه در مجموع، موجب اثبات تاريخى در هر زمينه معمولى از زمينه‏هاى تاريخ مى‏باشد.3. اخبارى كه شيعه و سنّى روايت كرده‏اند به شرط آنكه بر نقل يك حادثه معيّن توافق داشته باشند. هرچند تعداد اين روايات كم باشد؛ چون همين تعداد كم هم در اثبات آن حادثه معيّن، كافى است.شرايط روايت و راويان در هر مذهبى، ويژه همان مذهب است، و همين امر باعث اختلاف در نقل روايت مى‏شود؛ در نتيجه هنگامى كه آنها برنقل مضمون يك روايت واحد، توافق نمايند، تا حدّ بسيار زيادى از خطا واشتباه دور خواهيم ماند.4. خبرى كه قواعد و اصول اسلامى آن را تأييد مى‏كند و در نتيجه براى اثبات تاريخى كافى مى‏باشد. مانند اخبارى كه مى‏گويد امام مهدى(ع) اسلام رإ؛7 2همان‏طور كه پيامبر(ص) آورده، پياده خواهد نمود. در نتيجه، اين روايت و امثال آن، مطابق نظر اسلامى است كه آموزه‏هايش تا نهايت دنيا، برقرار و مستمّر مى‏باشد.5. اصول كلّى اسلامى كه بر اساس آنها در علومى هم‏چون: كلام، فقه و ... استدلال مى‏شود.حال اگر اين قواعد در محل خودش اثبات شود، براساس آن مى‏توان به نتايجى رسيد. مانند: »قاعده‏اى كه صدور حكم قضايى را تنها پس از استماع سخن شهود وارائه ادله - در صورت موجود بودن آنها - جايز مى‏داند« كه بر اين اساس، رواياتى كه مى‏گويد: امام مهدى(ع) بدون استماع سخن شهود و ارائه ادلّه، قضاوت مى‏كند، ردّ مى‏شود. هم‏چنان‏كه توضيح اين مطلب پس از اين خواهد آمد.در نتيجه هرگاه منابع فوق، به‏همراه نتايجش گرد هم آيند، طرح كلى ما درباره تاريخ پس از ظهور كامل مى‏گردد؛ زيرا بدين وسيله خواهيم توانست هر آنچه را كه در دوره ظهور، مهم و قابل توجه است اثبات كنيم.نهايتاً بخشى از جزئيات حوادث روز موعود باقى مى‏ماند كه در موضع دوم اثبات مى‏شود؛ زيرا منابع پيش گفته در موضع اول، قادر به اثبات آنها نيستند.موضع دوم: هنگامى است كه بخواهيم براى اثبات يك مسأله تاريخى به طور معمول به خبر واحد بسنده كنيم. اين همان راهى است كه براى فهم شمارى از جزئيات به آن نيازمنديم؛2 گرچه ارزش اين اثبات؛ بيشتر از ارزش خبر واحد نخواهد شد.براين مبنا خواهيم توانست، برخى منابع را بپذيريم و برخى ديگر را ردّ كنيم.امّا منابعى كه آنها را مى‏پذيريم:1. خبر واحدى كه قرينه‏هاى اندكى آن را تأييد مى‏كند؛ قراين حاليه، يا وجود دو روايت با يك مضمون، يا وجود دو سند براى يك روايت كه يكى از آن دو قرينه‏اى است بر درستى ديگرى.2. خبر واحدى كه به عنوان اثبات كننده حكمى شرعى، معمولاً در فقه پذيرفته مى‏شود و آن خبرى است كه از طريق عده‏اى از راويان مورد وثوق، به نخستين راوى مى‏رسد. در نتيجه مى‏توان آن را به لحاظ موضع دوم، اثباتى كافى به حساب آورد، حتى اگر قرينه‏اى هم بر راست بودن آن وجود نداشته باشد.و اما منابعى كه آنها را نمى‏پذيريم:1. خبرى كه اصول كلى اسلامى، آن را ردّ مى‏كند، خواه خبر واحد باشد و خواه خبر غير واحد؛ خواه برگرفته از قرآن كريم باشد، خواه برآمده از سنّت و خواه از غير آن دو.2. خبرى كه برايش معارضى يافت شود و اين هنگامى است كه ما دو خبر داشته باشيم كه يك واقعه را به دو صورت متفاوت و يا متضاد نقل كرده باشند.در اين گونه موارد اگر يكى از دو خبر معارض، بر ديگرى رجحان داشته باشد (مانند آنكه مستفيض باشد يا با اصول كلى اسلام يا شواهد ديگر موافق باشد) آن را مى‏پذيريم و ديگرى را رها مى‏كنيم و اگر در هيچ‏يك از دو خبر معارض، رجحانى نباشد، هر دو خبر از ارزش اثبات‏گرى تاريخى ساقط مى‏شوند.33. منبعى كه نه تأييد مى‏شود و نه ردّ؛ مانند خبرى كه راويانش مورد وثوق نيستند و محتواى آن نيز ارتباطى مستقيم با اصول كلى اسلام ندارد تا بر درستى يا نادرستى آن گواهى داد. در نتيجه، چنين منبعى صلاحيت اثبات تاريخى راندارد.با رد اين منابع سه گانه، مى‏توان ملاحظه نمود كه روايات بيان كننده وقايع روز موعود، از هرگونه دست‏برد، توهم و يا افسانه پردازى كه ممكن است به آنها راه بيابد، پالايش شده است. بدين ترتيب، منابع مورد اتكاى ما در كمال وضوح و روشنى خواهد بود و مى‏توان از آنها براى عرضه تفكر مهدويت در جهان استفاده كرد.
ج) مشكلات موجود در اين مبحثاين مشكلات از جمله اقتضائات مبحث تاريخ پس از ظهور است. البته در اين‏جا بايد آن مشكلاتى را كه به طور كلى به تاريخ غيبت برمى‏گردد4 و نيز آن مشكلاتى كه به طور خاص به روايات وارد شده درباره امام مهدى(ع) برمى‏گردد،5 استثنا كنيم؛ زيرا در جاى خود به آنها پرداخته‏ايم.در اينجا فقط به طرح مشكلاتى كه مختص به تاريخ پس از ظهور است، بسنده مى‏كنيم. در مقام مقايسه مى‏توان گفت كه اين مشكلات، گاه در عنوان با آن مشكلات ديگر، يكى است ولى از لحاظ ساختار و ارزش متفاوت مى‏باشد.اين مشكلات را مى‏توان چنين فهرست نمود:مشكل اول: نمادين و رمزى بودن روايات نقل شده درباره حوادث آينده در بسيارى از موارد به ويژه در رواياتى كه به شخص امام مربوط مى‏شود؛ مانند اين روايت: »هنگامى كه [امام مهدى(ع)] پرچمش را حركت مى‏دهد، شرق و غرب عالم براى او روشن مى‏شود« يا اين روايت كه: »[امام مهدى(ع)] دستش را بر سر مردم مى‏نهد و عقول آنها را كامل مى‏نمايد« و يا اين حديث كه »پرچمش از پنبه و كتان نيست بلكه برگى از برگهاى [درختان] بهشتى است« و تعابيرى از اين قبيل.مراد اين روايات، حقايق نابى است كه الفاظ آن در معانى متعارف خود، به‏كار نرفته است.6مشكل دوم: كلّى گويى عمدى در روايات و سكوت درباره برخى از سخنان و كارهايى كه پس از ظهور اتفاق خواهد افتاد به طورى كه معلوم است گوينده معصوم(ع) عمداً برخى حقايق درباره محتواى سخنان امام مهدى(ع) را در ابتداى ظهورش در مسجدالحرام نياورده است و يا خاموشى روايات درباره مضمون سخنان آن حضرت به هنگام ورود به عراق در مسجد كوفه؛ و هم‏چنين سكوت آنها در مورد بسيارى از مواعظ آن امام و نيز روشهاى آزمايش يارانش. بلكه تنها فرموده‏اند: »من درباره آنچه او [امام مهدى(ع)] به مردم مى‏گويد، داناترم.«اما اين كه امام مهدى(ع) به مردم چه مى‏گويند راهى به دانستنش نيست. مانند اين روايت است، رواياتى كه درباره ياران امام مهدى(ع) وارد شده است. معصوم(ع) مى‏فرمايد: »...و من نام آنها و پدرانشان را مى‏دانم...«.اما حتى نام يك نفرشان را هم نمى‏برد.مشكل سوم: وجود رخنه و فضاهاى خالى در روايات و عدم رعايت زنجيره حوادث.اين اشكال اگر چه ويژه تاريخ پس از ظهور نيست ولى در اين تاريخ، نمود و حضور بيشترى دارد. در نتيجه، رعايت زنجيره زمانى شمارى از حوادث، تقريباً ناممكن است. همچنان كه بسيارى از اقدامات مهمى كه پس از ظهور انجام خواهد گرفت، به طوركلى مسكوت مانده است. قابل ملاحظه اينكه به هر مقدار كه از آغاز ظهور دور مى‏شويم، وقايع نقل شده در اخبار، كم‏تر مى‏شود و رخنه و گسست بين روايات افزون مى‏گردد؛ علاوه بر آنكه بيان رمزى و كلّى گويى نيز زياد مى‏شود.در نتيجه مشكلاتى كه بيان شد، ملاحظه مى‏كنيم حوادثى كه كمى قبل و بعد از ظهور رخ مى‏دهد، در حجم فراوانى از روايات به ما رسيده است؛ اما در دوره زمانى پس از آن، غير از حوادث پراكنده و سخنان متفرقى كه ترتيب هم ندارند، حديثى نقل نشده است.هر چه از زمان ظهور دورتر مى‏شويم و مثلاً به واقعه رحلت يا شهادت امام(ع) و يا به جانشين پس از ايشان مى‏رسيم، روايات بسيار بسيار كم‏تر مى‏شوند.پيامبر و ائمه(ع) به چند سبب اين مشكلات سه‏گانه را به طور عمد در سخنان خود درباره امام مهدى(ع) باقى گذارده‏اند. مهم‏ترين آنها عبارت است از:وجود گسست و فاصله فكرى و فرهنگى بسيار عميق، بين دوره صدور اين روايات و دوره زمانى كه اين روايات درباره آن سخن گفته‏اند.اين بدان جهت است كه رشد و تعميق انديشه اسلامى در خلال قرنهاى طولانى كه بين اين دو دوره قرار دارد و هم‏چنين رشد و تكامل بيشتر آن به‏دست امام مهدى(ع)، چيزى است كه فهم و درك مسائل زمان ظهور رابرا ى مردمى كه در عصر پيامبر و ائمه(ع) مى‏زيسته‏اند ناممكن مى‏ساخته است.و از اين‏رو طبق قاعده‏اى كه مى‏گويد: »با مردم به اندازه عقلشان سخن‏گو« مصلحت آن بوده كه معصومين(ع) به‏طور كلى از اين مسائل با صراحت سخن نگويند.مشكل چهارم: اين مشكل آنجا پيش مى‏آيد كه بخواهيم براساس مذهب خود، روايات را در مسير خاصّى كه مى‏خواهيم پيش ببريم.سخن درباره اين مشكل - به حسب اينكه روايات نقل شده گاه از منابع اهل سنّت است و گاه از منابع اماميه - به دو بخش تقسيم مى‏شود:بخش اول: روايات موجود در منابع اهل سنّت؛ مانند: صحاح ستّه و غير آن. اين روايات نيز كه دربردارنده پيش‏بينى حوادث آينده است به چهار دسته، تقسيم مى‏شود:1. آن دسته از روايات كه قلمرو وسيعى دارند و جهت‏گيريهاى مهم فكرى را نشان مى‏دهند؛ همچون بيان فتنه و جنگهايى كه در طول اين تاريخ واقع مى‏شود و موضعى كه هر مسلمانى بايد در برابر آنها داشته باشد؛ سخن درباره دجّال و ويژگيها و كارهايش و نيز سخن درباره عيسى بن مريم (ع) و فرود آمدن او از آسمان و جنگهايش با دجّال و نيز با يأجوج و مأجوج پس از گشودن سدّى كه در پشت آن زندانى شده بودند و هم‏چنين مضامينى از اين دست كه حجم فراوانى از روايات در مورد حوادث آينده را دربرمى‏گيرد. البته بخشى از اين روايات به تاريخ غيبت كبرى برمى‏گردد و ارتباطى با روز موعود ندارد ولى آن مواردى كه به تاريخ پس از ظهور برمى‏گردد مانند: فرود آمدن مسيح و...، بزودى درباره‏اش بحث خواهيم كرد.2. رواياتى كه اصل وجود امام مهدى(ع) را ثابت مى‏كنند و اين‏كه او از فرزندان حضرت فاطمه(س) است؛ به همراه بيان نام و ويژگيهاى ظاهرى ايشان و اين‏كه زمين را از عدل و داد آكنده خواهد ساخت. مجموعه اين روايات، بسيار بيشتر از حدّ تواتر است و وجود امام مهدى(ع) را به‏طور قطع ثابت مى‏كنند. با اين وصف، اين روايات در بحث تاريخ پس از ظهور، تنها اندكى براى ما سودمندند.3. اخبارى كه به توضيح نتايج اجراى كامل دين اسلام و ثمرات فراوانى كه از عدالت حقيقى حاصل مى‏شود، مى‏پردازند؛ مانند رواياتى كه بر فراوانى ثروت در آن دوره دلالت مى‏كنند و يا رواياتى بدين مضمون كه: »انسان در آن زمان به دنبال كسى مى‏گردد كه زكاتش را به او بدهد ولى كسى را پيدا نمى‏كند.« و يا اين كه »در آن زمان كوهى از طلا از رود فرات سر برمى‏آورد (آشكار مى‏شود) « در صورتى كه آن را به وسعت كشت و كار و فراوانى خيرات تفسير كنيم.مشكل‌ ششم‌: هنگام‌ نقد و بررسي‌ رواياتي‌ كه‌ حوادث‌ پس‌ از ظهور را شرح‌ مي‌دهد، گاه‌ به‌ ذهن‌ خطور مي‌كند كه‌ حوادث‌ پس‌ از ظهور، بر اساس‌ معجزه‌ استوار مي‌گردد؛ در حالي‌ كه‌ وقوع‌ معجزه‌ در اين‌ مورد دور از حقيقت‌ است‌ و تصديق‌ آن‌ مشكل‌ مي‌باشد. از اينرو فهم‌ و درك‌ همه‌ جانبة‌ اين‌ احاديث‌ مشكل‌ مي‌شود.البته‌ اين‌ مشكل‌ را نمي‌توان‌ در فهرست‌ حقيقي‌ مبحث‌ تاريخ‌ پس‌ از ظهور، جاي‌ داد؛ زيرا مشكلات‌ پيشين‌، حقيقتاً موجب‌ نقص‌ و كاستي‌ بحث‌ هستند و پژوهشگر را ناچار مي‌سازند كه‌ واقعيت‌ را بپذيرد اما اين‌ مشكل‌ (مشكل‌ ششم‌) چنين‌ نيست‌ و در واقع‌ تنها نقطة‌ ضعف‌، آنهم‌ در نزد انديشمنداني‌ است‌ كه‌ معجزه‌ را معتبر نمي‌دانند؛ زيرا در شمار مهمي‌ از آن‌ روايات‌، به‌ طور كلي‌ هيچ‌ اشاره‌اي‌ به‌ هيچ‌ معجزه‌اي‌ نشده‌ است‌. و تنها اقدامات‌ امام‌(ع‌) و دستاوردها و تعداد ياران‌ او و... را روايت‌ كرده‌اند و اساساً در آنها از معجزه‌ خبري‌ نيست‌.امّا در ميان‌ آن‌ روايات‌، شايسته‌ است‌ روايتهايي‌ را كه‌ بر معجزه‌ دلالت‌ دارند يك‌ به‌ يك‌ مورد بحث‌ و بررسي‌ دقيق‌ قرار داد؛ در نتيجه‌ هر كدام‌ از آنها كه‌ مطابق‌ قانون‌ معجزه‌ بود، 1 پذيرفته‌ و هر كدام‌ كه‌ از حدود «قانون‌ معجزه‌» بيرون‌ بود رد شود و از صلاحيت‌ اثبات‌ تاريخي‌، ساقط‌ گردد.بنابر اين‌، مشكل‌ ششم‌، از اهميت‌ قابل‌ توجهي‌ برخوردار نيست‌ و تنها پنج‌ مشكل‌ نخست‌ مهم‌ است‌ كه‌ البته‌ بايد تا حد امكان‌ براي‌ رفع‌ آنها و جلوگيري‌ از تأثيرات‌ منفي‌شان‌، به‌ جست‌وجو و ارائه‌ راه‌ حل‌ پرداخت‌.د) راههاي‌ خروج‌ از اين‌ مشكلات‌هم‌چنان‌ كه‌ پيش‌ از اين‌ نيز اشاره‌ كرديم‌ پاسخ‌ قاطع‌ به‌ اين‌ مشكلات‌ به‌ صورت‌ كلي‌ و جزيي‌، توسط‌ محقق‌ و پژوهشگري‌ كه‌ معاصر با دوران‌ ظهور يا پس‌ از آن‌ دوران‌ نيست‌، امكان‌ ندارد.به‌ همين‌ دليل‌ بهتر است‌ به‌ نقص‌ اين‌ بحث‌ از احاطه‌ به‌ ژرفاي‌ حقيقي‌ روز موعود و جزئيات‌ حوادث‌ آن‌، اعتراف‌ كنيم‌، در نتيجه‌ نهايت‌ تلاش‌ ما اين‌ خواهد بود كه‌ انديشه‌هاي‌ كلّي‌ و اقدامات‌ اساسي‌ موجود در آن‌ زمان‌ را از طريق‌ رواياتي‌ كه‌ به‌ ما رسيده‌ و اصولي‌ كه‌ آنها را مي‌شناسيم‌، ترسيم‌ نماييم‌.بهترين‌ شكل‌ برون‌ رفت‌ از اين‌ مشكلات‌، اتخاذ دو روش‌ مترتّب‌ بر يكديگر است‌: روش‌ اول‌: رفع‌ و حل‌ اين‌ مشكلات‌ از طريق‌ اصول‌ كلي‌ برگرفته‌ از قرآن‌ و سنّت‌. براي‌ اين‌ كار، تمامي‌ رواياتي‌ را كه‌ در منابع‌ اين‌ تاريخ‌ (تاريخ‌ پس‌ از ظهور) وجود دارد بر فهم‌ متعارف‌ از اسلام‌ و ديدگاه‌ آن‌ درباره‌ مسائل‌ كلي‌ و جزيي‌، عرضه‌ مي‌كنيم‌. مراد از فهم‌ متعارف‌ از اسلام‌، همان‌ فهم‌ برآمده‌ از قرآن‌ و سنّت‌ است‌ كه‌ يا دليلي‌ از آيات‌ و روايات‌ و يا استدلالي‌ عقلي‌ و برهاني‌ دارد.به‌ مدد اصول‌ زير، مي‌توانيم‌ به‌ نتيجه‌هاي‌ اساسي‌ و قطعي‌ براي‌ رفع‌ و حّل‌ اين‌ مشكلات‌ برسيم‌:1. تلاش‌ براي‌ درك‌ عبارات‌ رمزي‌ موجود در روايات‌، به‌ طوري‌ كه‌ با فهم‌ درست‌ از اسلام‌ هماهنگ‌ باشد. به‌ اين‌ شرط‌ كه‌ فهم‌ ظواهر اين‌ روايات‌، اساساً امكان‌ نداشته‌ باشد وگرنه‌ اين‌ كار (برداشتهاي‌ رمزگونه‌)، همچنانكه‌ در بحثهاي‌ اسلامي‌ ثابت‌ شده‌ است‌ مبنايي‌ مي‌شود براي‌ باورهاي‌ نادرست‌ و انحرافي‌ از اسلام‌.هنگامي‌ كه‌ امر دائر باشد بين‌ وانهادن‌ اين‌ روايات‌ و يا تأويل‌ آنها، تأويل‌ آنها به‌ معناي‌ صحيح‌، بهتر است‌. و چرا چنين‌ نباشد در حالي‌ كه‌ مي‌دانيم‌ استفاده‌ از تعبيرات‌ رمزي‌ و تأويلي‌ در زبان‌ مبارك‌ پيامبر و ائمه‌(ع‌) مرسوم‌ و متعارف‌ بوده‌ است‌، به‌ويژه‌ آنجا كه‌ سخنان‌ آن‌ گراميان‌ از ميزان‌ درك‌ شنوندگان‌، بالاتر بوده‌ است‌. هم‌چنان‌كه‌ در مورد روايات‌ حوادث‌ پس‌ از ظهور، وضع‌، اين‌چنين‌ است‌.2. سعي‌ و كوشش‌ براي‌ پركردن‌ فضاهاي‌ خالي‌ و رخنه‌هاي‌ موجود در اين‌ تاريخ‌ بر اساس‌ آنچه‌ كه‌ مي‌دانيم‌ امام‌ مهدي‌(ع‌) به‌ طور طبيعي‌ پس‌ از ظهورش‌ براساس‌ اصول‌ كلي‌ اسلامي‌ عمل‌ خواهد نمود، گرچه‌ روايات‌ هم‌ ـ در نتيجه‌ شرايط‌ خاص‌ ـ به‌ آن‌ تصريح‌ نكرده‌ باشند.امّا باز شكافهاي‌ وسيعي‌ باقي‌ مي‌ماند كه‌ مي‌توانيم‌ همه‌ يا بخشي‌ از آنها را از طريق‌ روش‌ دومي‌ كه‌ به‌ زودي‌ مي‌آوريم‌ پر كنيم‌ كه‌ بدون‌ به‌ كارگيري‌ اين‌ روش‌، ترميم‌ آن‌ فضاهاي‌ خالي‌، ممكن‌ نخواهد بود. همان‌طور كه‌ پس‌ از اين‌ خواهيم‌ ديد با استفاده‌ از اين‌ دو روش‌، قادر خواهيم‌ بود بخش‌ مهمي‌ از آن‌ شكافها را پوشش‌ دهيم‌.3. رّد هر خبري‌ كه‌ مخالف‌ نصوص‌ و اصول‌ كلي‌ اسلامي‌ باشد و ملاك‌ قراردادن‌ آن‌ نصوص‌ و اصول‌ در رّد يا پذيرش‌ اخبار (البته‌ تا وقتي‌ كه‌ آن‌ اخبار، مستفيض‌ يا متواتر نباشند.)4. دست‌يابي‌ به‌ برخي‌ امور كه‌ روايات‌ دربارة‌ آنها ساكتند و به‌ رويكردهاي‌ كلي‌ دولت‌ جهاني‌ امام‌(ع‌) مربوط‌ مي‌شوند. به‌ اين‌ امور مي‌توان‌ پس‌ از رفع‌ مشكل‌ پنجم‌ تا حد امكان‌ دست‌ يافت‌.5. تلاش‌ در پرتو اصول‌ كلّي‌، براي‌ فهم‌ ارتباط‌ بين‌ حوادثي‌ كه‌ ربط‌ آنها با يكديگر در نقل‌هاي‌ كه‌ به‌ ما رسيده‌ واضح‌ و روشن‌ نيست‌ يا كوشش‌ براي‌ مرتّب‌ كردن‌ ترتيب‌ زماني‌ آن‌ حوادث‌، اگر آن‌ ترتيب‌ در اخبار لحاظ‌ نشده‌ باشد.روش‌ دوم‌: به‌ هنگام‌ فقدان‌ اصول‌ كلي‌، تنها راه‌ رسيدن‌ به‌ نتيجه‌، ارائه‌ طرحهاي‌ احتمالي‌ است‌؛ به‌ اين‌ صورت‌ كه‌ دو يا سه‌ احتمال‌ قوي‌تر در مورد مشكلي‌ كه‌ وجود دارد ارايه‌ گردد. در اين‌ حالت‌، ما باور قطعي‌ به‌ هيچ‌كدام‌ از آن‌ احتمالات‌ نداريم‌ گرچه‌ در اغلب‌ موارد مي‌توانيم‌ با گردآوري‌ قراين‌، يكي‌ از آنها را ترجيح‌ داده‌ و برگزينيم‌.در صورتي‌ كه‌ با كمك‌ اصول‌ كلي‌ نتوانيم‌ به‌ نتيجه‌ برسيم‌ با اين‌ روش‌ خواهيم‌ توانست‌ به‌ تعدادي‌ از نتيجه‌هاي‌ گذشته‌ برسيم‌. هم‌چنين‌ مي‌توانيم‌ تمام‌ مطالب‌ را پوشش‌ داده‌ و بقيه‌ مشكلات‌ را حل‌ كنيم‌؛ زيرا ديگر مشكلي‌ باقي‌ نمي‌ماند تا بعضي‌ از احتمالاتش‌ بر ديگر احتمالات‌، رجحان‌ نداشته‌ باشد.آري‌، تنها دو مطلب‌ باقي‌ مي‌ماند كه‌ تأمل‌ بيشتري‌ مي‌طلبد:1. نگاه‌ مذهبي‌ كه‌ در اخبار اماميه‌ بر آن‌ تأكيد شده‌ است‌، اگرچه‌ در عصر صدور اين‌ اخبار، توجيه‌ داشته‌ امّا اين‌ توجيهات‌، ارزش‌ اجتماعي‌ خويش‌ را در عصر حاضر از دست‌ داده‌ است‌؛ زيرا حكومت‌ امام‌ مهدي‌(ع‌) جهاني‌ است‌ و همه‌ انسانها را دربرمي‌گيرد.اگر مقصود ما آن‌ باشد كه‌ به‌ شيوه‌اي‌ جامع‌ و كامل‌ به‌ مبحث‌ تاريخ‌ پس‌ از ظهور بپردازيم‌، روا نيست‌ كه‌ صرفاً براين‌ مطلب‌ تأكيد ورزيم‌ و ديگر جنبه‌هاي‌ آن‌ را رها سازيم‌.نكته‌ مهم‌: پس‌ از قبول‌ اين‌ دسته‌ از خبرها كه‌ براساس‌ فهم‌ اماميه‌ از مهدويت‌، شايستگي‌ اثبات‌ تاريخي‌ را دارند ما مي‌توانيم‌ با دو روش‌ بر اين‌ رويكرد مذهبي‌ و قوي‌ سرپوش‌ بنهيم‌:روش‌ اول‌: هرگاه‌ تلاش‌ كنيم‌ تا فضاهاي‌ خالي‌ موجود در روايات‌ را پر كرده‌ و ترميم‌ نماييم‌ و بر ارتباط‌ امام‌ مهدي‌(ع‌) با مردم‌ و دولتهاي‌ غيرمسلمان‌ جهت‌ آماده‌سازي‌ آنها براي‌ پيوستن‌ به‌ دولت‌ جهاني‌، استدلال‌ بياوريم‌، آنگاه‌ خواهيم‌ توانست‌ رويكردهاي‌ كلي‌ و آثار بسيار ارزشمندي‌ را كه‌ بر اين‌ موضوع‌ بار مي‌شود، درك‌ نماييم‌ و نهايتاً دلالتي‌ واقعي‌ از اين‌گونه‌ اخبار به‌ دست‌ دهيم‌. بي‌ترديد امت‌ اسلامي‌، رهبري‌ كاروان‌ بشريت‌ را در مسير عدالت‌ كامل‌ به‌ دست‌ خواهد آورد. با تلاش‌ اين‌ امت‌، امام‌ مهدي‌(ع‌) جهان‌ را فتح‌ خواهد نمود و دعوت‌ مقدس‌اش‌ را در سراسر آن‌ منتشر خواهد ساخت‌. به‌ اين‌ منظور، امت‌ اسلامي‌ بايد همه‌ ظرفيتهاي‌ خود را متناسب‌ با اين‌ مسئوليت‌ عظيم‌، افزايش‌ دهد در غير اين‌ صورت‌ تلاشهايش‌ در سطح‌ جهاني‌ بي‌ثمر خواهد ماند و در نهايت‌ برنامه‌ كلي‌ الهي‌، مخدوش‌ خواهد شد. از اين‌ روست‌ كه‌ در برنامه‌ كلي‌ الهي‌ بر تربيت‌ اين‌ امت‌ ـ چه‌ در عصر غيبت‌ و چه‌ در عصر ظهور ـ بسيار تأكيد شده‌ است‌.ثمرة‌ اين‌ تربيت‌ در عصر غيبت‌، بر آمدن‌ گروهي‌ از مؤمنان‌ است‌ كه‌ در ركاب‌ امام‌ مهدي‌(ع‌) جهان‌ را فتح‌ خواهد نمود. اين‌ در حالي‌ است‌ كه‌ عموم‌ بشريت‌ گرفتار كژي‌ و سركشي‌ و ستم‌ و بيدادند حتي‌ امت‌ اسلامي‌ نيز از اين‌ انحرافات‌ بركنار نيستند. در هر حال‌ امكان‌ ندارد چنين‌ امتي‌ كه‌ اكثريت‌ افرادش‌ به‌ كژي‌ ره‌ مي‌پويند بتوانند بر كرسي‌ رهبري‌ جهان‌ تكيه‌ زنند. البته‌ بايد براي‌ ارتقاي‌ مرتبة‌ اخلاص‌ آن‌ افراد از درجات‌ پايين‌ به‌ رتبه‌هاي‌ بالا اقدام‌ شود تا آنكه‌ امت‌ اسلامي‌ به‌ سرعت‌ در سطح‌ رهبري‌ جهان‌ قرار گيرد.اين‌ موضوع‌ نيازمند اقدامات‌ گستردة‌ نظامي‌ و فكري‌ ـ فرهنگي‌ است‌ اما لازم‌ است‌ بدانيم‌ كه‌ امام‌ مهدي‌(ع‌) با مسلماناني‌ وارد چالش‌ خواهند شد كه‌ منحرف‌ باشند حتي‌ اگر هم‌ از لحاظ‌ فكري‌ ـ و نه‌ عملي‌ ـ بر مذهب‌ امام‌(ع‌) باشند.روش‌ دوم‌؛ بيان‌ نكردن‌ هرآنچه‌ كه‌ موجب‌ تحريك‌ عواطف‌ مذهبي‌ و شعله‌ور شدن‌ آتش‌ كينه‌ بين‌ پيروان‌ مذاهب‌ اسلامي‌ مي‌گردد، هرچند كه‌ با اين‌ سكوت‌، رخنه‌اي‌ در اين‌ تاريخ‌ ايجاد شود.البته‌ تعداد اين‌ روايات‌ افراطي‌ و فرقه‌گرايانه‌ زياد نيست‌ و آنها نيز اسناد درستي‌ ندارند، پس‌ نبايد بي‌توجهي‌ به‌ آنها، موجب‌ تأسف‌ گردد.2. اگر گفتيم‌ كه‌ يك‌ پژوهنده‌ نمي‌تواند ژرفاي‌ حقيقي‌ روز موعود و رهبري‌ امام‌(ع‌) در آن‌ روز را درك‌ نمايد، حقيقتي‌ است‌ كه‌ گريزي‌ از آن‌ نيست‌ و از اين‌ روست‌ كه‌ راه‌ بر روي‌ شناخت‌ جزئيات‌ برنامه‌ و قانون‌گذاريهايي‌ كه‌ امام‌(ع‌) اعلام‌ خواهد كرد و نيز عمق‌ واقعي‌ فرهنگ‌ فرد مسلمان‌ و جامعه‌ اسلامي‌ در آن‌ زمان‌، بسته‌ است‌.جز آن‌كه‌ تنها به‌ شيوه‌ اجمال‌ و به‌ شكل‌ قضاياي‌ كلّي‌ مي‌توان‌ از آن‌ روز بزرگ‌ سخن‌ گفت‌. با آگاهي‌ از اين‌ جهات‌ پنجگانه‌، به‌ روشني‌ مي‌توانيم‌ سستي‌ اشكالي‌ را كه‌ در ابتداي‌ اين‌ مقدمه‌ طرح‌ شد، مبني‌ براين‌ كه‌ «طرح‌ اين‌ بحث‌، بحثي‌ بيهوده‌ و تير در تاريكي‌ افكندن‌ است‌ و معلوم‌ نيست‌ كه‌ آيا اين‌ پيشگوييها در آينده‌ تحقق‌ پيدا خواهد كرد يا خير» دريابيم‌.ثمرات‌ اين‌ بحث‌ را نمي‌توان‌ ناديده‌ گرفت‌؛ زيرا هر كدام‌ از ثمرات‌ و فايده‌هايي‌ كه‌ در ذيل‌ جهت‌ اوّل‌ (از اين‌ مقدّمه‌) آورديم‌، به‌ تنهايي‌ كافي‌ است‌ كه‌ ما را براي‌ ورود به‌ مبحث‌ تاريخ‌ پس‌ از ظهور قانع‌ سازد.اما اين‌ كه‌ «تيري‌ در تاريكي‌» باشد، چنين‌ نيست‌؛ زيرا ما اين‌ تاريخ‌ را از منابع‌ و اصول‌ كلي‌ اسلامي‌ دريافت‌ مي‌كنيم‌ و هرگز ادعاي‌ غيبت‌گويي‌ نداريم‌. آري‌، البته‌ اصل‌ اخباري‌ كه‌ از پيامبر و امامان‌ معصوم‌(ع‌) نقل‌ شده‌ و ما بر آنها تكيه‌ مي‌كنيم‌، حاوي‌ اخبار غيبي‌ و حوادث‌ آينده‌ نيز مي‌باشد كه‌ خداوند به‌ آنها تعليم‌ فرموده‌ است‌. همچنان‌كه‌ در تاريخ‌ گذشته‌ نيز بر چنين‌ رواياتي‌ اعتماد كرده‌ و درستي‌ آنها را اثبات‌ كرده‌ايم‌. حتي‌ برخي‌ از آنها از چنان‌ درستي‌ وصحتي‌ برخوردار است‌ كه‌ مي‌توان‌ بر آن‌ اساس‌ عقايد اسلامي‌ را ثابت‌ كرد، چه‌ رسد به‌ موضوع‌ مهدويت‌ 2 در نتيجه‌ اگر بعضي‌ از آن‌ خبرها را بتوان‌ تأييد كرد، بعيد نخواهد بود كه‌ بتوانيم‌ همة‌ آنها را نيز پذيرفته‌ و تأييد نماييم‌.اما در مورد اين‌ اشكال‌ كه‌ «معلوم‌ نيست‌ اين‌ پيشگوييها تحقق‌ پيدا كند يا نه‌» بايد گفت‌ اين‌ بستگي‌ به‌ استحكام‌ و قوت‌ ادله‌اي‌ دارد كه‌ ارائه‌ مي‌كنيم‌ كه‌ برخي‌ قطعاً نتيجه‌ مي‌دهد، برخي‌ ديگر به‌ ظن‌ قوي‌ و بعضي‌ هم‌ به‌طور احتمالي‌. گرچه‌ هر سه‌ آنها، شايستگي‌ اثبات‌ تاريخي‌ را دارد. و بالطبع‌ اين‌ سخن‌ معنا خواهد بود كه‌ بگوييم‌ آن‌ خبري‌ كه‌ قطعي‌ است‌ و يا در آن‌ ظني‌ قوي‌ است‌، هرگز اتفاق‌ نخواهد افتاد يا احتمالش‌ ضعيف‌ است‌.
ظهور امام‌ مهدي‌(ع‌) و برنامة‌ كلي‌ الهي‌برنامه‌ كلي‌ الهي‌ كه‌ به‌ دنبال‌ خود، شرايط‌ ظهور را فراهم‌ خواهد آورد، اينك‌ در انتظار آخرين‌ و بزرگ‌ترين‌ نتيجه‌ و ثمرة‌ خويش‌، يعني‌ «روز موعود» است‌.حاصل‌ اين‌ انديشه‌ 1 آن‌ است‌ كه‌: ما از رهگذر سخن‌ پروردگار متعال‌ كه‌ فرمود: «وجن‌ و انس‌ را نيافريدم‌ جز براي‌ آنكه‌ مرا بپرستند.» 2 درمي‌يابيم‌ كه‌ غرض‌ ارجمند الهي‌ از آفرينش‌ بشر و اعطاي‌ دو نيروي‌ تفكّر و اختيار به‌ او، به‌ كمال‌ رسانيدن‌ وي‌ مي‌باشد. اين‌ كمال‌ چيزي‌ نيست‌ جز پرستش‌ خالصانه‌ پروردگار بزرگ‌ و اين‌ هدف‌گذاري‌ الهي‌، هرگز تغيير نخواهد كرد.بندگي‌ خالصانه‌ و پرستش‌ حقيقي‌ خداوند 3 ، منوط‌ به‌ شرايطي‌ است‌ 4 كه‌ ذيلاً به‌ آن‌ مي‌پردازيم‌:الف‌) وجود طرح‌ و برنامه‌اي‌ كامل‌ و عدالت‌ محور كه‌ بشر آن‌ را از سوي‌ خداوند دريافت‌ دارد و قانوني‌ اساسي‌ و فراگير براي‌ جامعه‌ بشري‌ گردد؛ب‌) وجود پيشوايي‌ حكيم‌ كه‌ آن‌ قانون‌ را در «روز موعود» به‌ طور كامل‌ اجرا نمايد؛ج‌) وجود شماري‌ كافي‌ از مؤمنين‌ مخلص‌ كه‌ آن‌ پيشوا را در اجراي‌ مطلوب‌ مأموريت‌اش‌ ياري‌ دهند.توضيحي‌ درباره‌ شرط‌ الف‌: برنامه‌ خداوند آن‌ است‌ كه‌ چنين‌ قانوني‌ را بنيان‌گذارده‌، بشر را به‌ مدد آن‌ و در امتداد كاروان‌ انبيا(ع‌) در درازناي‌ تاريخ‌ پرورش‌ دهد تا سرانجام‌ اجراي‌ اين‌ برنامه‌ در چارچوب‌ مكتب‌ اسلام‌ با موفقيت‌ صورت‌ پذيرد. البته‌ روشن‌ است‌ كه‌ آن‌ «طرح‌ و برنامة‌ كامل‌ و عدالت‌ محور» چيزي‌ جز اسلام‌ نيست‌. 5توضيحي‌ دربارة‌ شرط‌ ب‌: خداوند متعال‌ اين‌ شرط‌ را در امام‌ مهدي‌(ع‌) به‌ عنوان‌ پيشوايي‌ اسوه‌ و نمونه‌ ذخيره‌ كرده‌ است‌ تا آن‌ كه‌ حضرتش‌ همان‌ كسي‌ باشد كه‌ آن‌ قانون‌ كامل‌ را در روز موعود، پياده‌ سازد. خداوند او را پس‌ از گذشت‌ زندگي‌ نسلهاي‌ فراواني‌ از انسانها، همچنان‌ زنده‌ نگه‌ داشته‌ است‌ و بي‌شك‌ زنده‌ بودن‌ آن‌ حضرت‌ در طول‌ اين‌ دوران‌، براي‌ به‌ عهده‌ گرفتن‌ رهبري‌ قيام‌ جهاني‌ در روز موعود، امري‌ لازم‌ و ضروري‌ است‌. 6توضيحي‌ دربارة‌ شرط‌ ج‌: تحقق‌ اين‌ شرط‌ در برنامة‌ الهي‌، تنها پس‌ از ظهور دين‌ اسلام‌ امكان‌پذير شده‌ است‌. به‌ عبارت‌ ديگر، اسلام‌ است‌ كه‌ مي‌تواند چنان‌ مؤمنان‌ مخلصي‌ را براي‌ ياري‌ آن‌ رهبر جهاني‌ در روز موعود پرورش‌ دهد؛ زيرا تربيت‌ افراد بر اساس‌ درك‌ و عمل‌ به‌ شرايع‌ پيشين‌، آن‌ چيزي‌ نيست‌ كه‌ در تحقق‌ بخشيدن‌ به‌ «عدالت‌» در روز موعود، به‌ كار آيد و ثمربخش‌ باشد.بشر در دوران‌ پيامبران‌ گذشته‌، توان‌ فهم‌ و هضم‌ مفاهيم‌ عالي‌ آن‌ «برنامه‌ و قانون‌ كامل‌ عدالت‌ محور» را نداشته‌ است‌ 7 و بنابر اين‌ فقط‌ امّت‌ اسلامي‌اند كه‌ مي‌توانند براساس‌ آن‌ قانون‌ و برنامه‌، هم‌ از نظر فراگيري‌ و درك‌ مفاهيم‌ آن‌ و هم‌ از نظر پيروي‌ عملي‌ از آن‌، تحت‌ تربيت‌ قرار گيرند؛ تا در اين‌ سير و سلوك‌ علمي‌ و عملي‌، توفيق‌ هم‌ياري‌ و مشاركت‌ در تحقق‌ وعدة‌ روز موعود و تحكيم‌ پايه‌هاي‌ حكومت‌ عدل‌ جهاني‌، براي‌ گروهي‌ از مخلصين‌ پاك‌ سرشت‌ اين‌ امت‌ فراهم‌ آيد.از اين‌ رو بايد امت‌ اسلامي‌ مسير طولاني‌ تربيت‌ را در شرايط‌ ويژه‌اي‌ هم‌چون‌ امتحان‌ و پالايش‌ روح‌ و روان‌ بپيمايند، كه‌ اين‌ خود در دو ساحت‌ تربيت‌ فكري‌ و تربيت‌ معنوي‌ سامان‌ مي‌پذيرد:تربيت‌ فكري‌ (عقلي‌):امت‌ اسلامي‌ و نيز به‌طور غير مستقيم‌ همه‌ بشريت‌، از رهگذر آموزه‌هاي‌ علما و متفكران‌ اسلامي‌ و نازك‌انديشيهاي‌ آنان‌ دربارة‌ معارف‌ والاي‌ دين‌ اسلام‌، تحت‌ تربيت‌ قرار مي‌گيرند تا آن‌كه‌ به‌ سطحي‌ از تفكر و تعقل‌ برسند كه‌ توان‌ درك‌ انديشه‌ها و قوانين‌ جديدي‌ راكه‌ در روز موعود اعلان‌ خواهد شد، پيدا نمايند.تربيت‌ معنوي‌ (ايماني‌): اين‌ جنبه‌ از تربيت‌، آنگاه‌ حاصل‌ مي‌شود كه‌ امت‌ اسلامي‌، شرايطي‌ دشوار از ظلم‌ و بيداد و انحرافات‌ را از سر بگذراند و برگزيدگان‌ صالح‌ اين‌ امت‌، آن‌چنان‌ اخلاص‌ و ايمان‌ و اراده‌اي‌ داشته‌ باشند كه‌ عكس‌العمل‌شان‌ در برابر اين‌ كژيها و زشتيها، تنها و تنها در راستاي‌ اجراي‌ آن‌ «قانون‌ كامل‌» و يا به‌ عبارتي‌ ديگر، پيروي‌ تام‌ و تمام‌ از اسلام‌ باشد.بر همين‌ اساس‌، نسل‌ در نسل‌، اين‌ تربيت‌ استمرار مي‌يابد و در طي‌ اين‌ فرآيند، شمار اين‌ مخلصان‌ فزوني‌ مي‌يابد ـ هم‌چنان‌كه‌ برشمار هواخواهان‌ جور و ستم‌ نيز افزوده‌ مي‌گردد ـ تا آن‌كه‌ روزي‌ فرا رسد كه‌ تعداد اين‌ مؤمنان‌ مخلص‌ براي‌ قيام‌ جهاني‌ در روز موعود به‌ شماري‌ كافي‌ برسد؛ در آن‌ هنگام‌ است‌ كه‌ تحقق‌ وعدة‌ الهي‌ حتمي‌ خواهد شد (زيرا سه‌ شرط‌ پيش‌ گفته‌، محقق‌ شده‌ است‌).در اين‌جا مي‌توانيم‌ ميزان‌ ارتباط‌ «روز موعود» را با «برنامة‌ كلي‌ الهي‌ براي‌ بشريت‌» به‌ روشني‌ دريابيم‌؛ زيرا حقيقتاً در آن‌ روز است‌ كه‌ عبوديت‌ و پرستش‌ واقعي‌ پروردگار ـ به‌ عنوان‌ هدف‌ اصلي‌ آفرينش‌ آدميان‌ ـ محقق‌ مي‌گردد.پس‌ در اين‌ صورت‌، روز ظهور نه‌ روزي‌ غيرمنتظره‌ و اتفاقي‌ است‌ و نه‌ پديده‌اي‌ موقت‌ و زوال‌پذير بلكه‌ نتيجه‌ طبيعي‌ و موردنظر خداوند از آفرينش‌ مي‌باشد.در اين‌ مسير بوده‌ است‌ كه‌ پيامبران‌ و اوليا(ع‌) و شهيدان‌، تلاشها و مجاهدتها نموده‌اند. اگرچه‌ تكاپوي‌ خالصانه‌ آنها در عصر و دوره‌ خويش‌ به‌ نتيجه‌ مورد نظر نرسيد ولي‌ تلاش‌ آنها ذخيره‌اي‌ گرديد براي‌ روز موعود.تحمل‌ رنج‌ و سختيها و فداكاري‌ و جانفشاني‌ انسانها در طول‌ تاريخ‌، در راه‌ رسيدن‌ به‌ چنان‌ روزي‌ بوده‌ است‌، زيرا پيشواي‌ آن‌ روز بزرگ‌، فريادرس‌ فرياد خواهان‌، آرزوي‌ آرزومندان‌، برطرف‌ كننده‌ درد و رنج‌ مظلومين‌ و پديد آورندة‌ عدالت‌ بزرگ‌ است‌.
توضيحي‌ درباره‌ ويژگي‌ دوم‌ امام‌؛ كه‌ عبارت‌ است‌ از اين‌كه‌:در نظر اماميه‌ او 1 يگانه‌ رهبر الهي‌ جهان‌ به‌ معني‌ عام‌ و ملتهاي‌ مسلمان‌ به‌ معني‌ خاص‌ است‌، حتي‌ در زمان‌ غيبت‌.اين‌ ويژگي‌ براي‌ باورمندان‌ به‌ رهبري‌ ايشان‌. ثمراتي‌ دارد؛ زيرا اين‌ ويژگي‌ تأثير بزرگي‌ در عمق‌ بخشيدن‌ و وسعت‌ دادن‌ به‌ امر پالايش‌ جانهاي‌ مؤمنان‌ توسط‌ خداوند بزرگ‌ دارد.در نتيجه‌ آن‌ كسي‌ كه‌ به‌ رهبري‌ امام‌ مهدي‌ (ع‌) در زمان‌ غيبت‌، ايمان‌ دارد، ايمانش‌ با توفيق‌ الهي‌، صيقل‌ مي‌يابد و با تعميق‌ اخلاص‌ در وي‌، نفسش‌ به‌ كمال‌ مي‌رسد. او هرگاه‌، معناي‌ رهبري‌ مهدوي‌ را در ذهن‌ خود حاضر مي‌كند، اين‌ حالت‌ به‌روشني‌ تمام‌ در رفتارش‌ منعكس‌ مي‌گردد و سرانجام‌ منجر به‌ عمل‌ و جان فشاني‌ و فداكاري‌ خواهد شد. در حالي‌ كه‌ به‌ طور طبيعي‌ كسي‌ كه‌ ذهنش‌ از اين‌ مفهوم‌ (رهبري‌ مهدوي‌) خالي‌ است‌، كمتر به‌ عمل‌ و فداكاري‌ مبادرت‌ مي‌وزرد.اين‌ بدان‌ دليل‌ است‌ كه‌ در ذهن‌ آن‌چنان‌ شخصي‌، مفهوم‌ رهبري‌ امام‌ مهدي‌(ع‌) با شماري‌ از حقايق‌ گره‌ خورده‌ است‌:حقيقت‌ اول‌: او سرباز مأموري‌ است‌ كه‌ براي‌ حركت‌ در راه‌ خدا و اطاعت‌ از دستورات‌ فرماندهش‌ (امام‌ مهدي‌(ع‌)) كه‌ همان‌ عمل‌ به‌ «احكام‌ اسلامي‌» است‌، هدايت‌ شده‌ است‌. امام‌ مهدي‌(ع‌) نماد و نماينده‌ حقيقي‌ اسلام‌ است‌. بنابراين‌ دستورات‌ اسلام‌، دستورات‌ اوست‌ و خواست‌ پيامبر(ص‌) براي‌ امتش‌، خواست‌ اوست‌.حقيقت‌ دوم‌: او در برابر امام‌(ع‌) هر چند به‌طور غير مستقيم‌، مسؤول‌ و مورد محاسبه‌ است‌؛ زيرا دستورات‌ امام‌(ع‌) او را به‌ كار خير وامي‌دارد و از بدي‌ و زشتي‌ باز مي‌دارد. اين‌ فرد مي‌داند كه‌ پيشوايش‌ زنده‌ است‌ و از كارهايي‌ كه‌ از او سر مي‌زند آگاه‌ است‌ و اعمال‌ زشت‌ و زيباي‌ او را ارزيابي‌ مي‌نمايد. پس‌ سزاوار است‌ با كارهايش‌ دل‌ او را شاد نمايد و با دوري‌ از گناهان‌ در برابرش‌ شرمنده‌ نگردد.حقيقت‌ سوم‌: درك‌ مظلوميت‌ اين‌ رهبر در زمان‌ غيبتش‌ و نيز مظلوميت‌ اسفناك‌ بشريت‌ كه‌ غيبت‌ امامشان‌ و عبور از دورانهاي‌ ظلم‌ و انحراف‌، موجب‌ بسياري‌ از ذلتها و سركوب‌ آنها شده‌ است‌.حقيقت‌ چهارم‌: درك‌ اين‌ موضوع‌ كه‌ بايد منتظر آن‌ رهبر باشد و ظهور وي‌ و برپايي‌ دولت‌ حق‌ را در هر لحظه‌ احتمال‌ بدهد. بالطبع‌ اين‌ حالت‌؛ طلب‌ مي‌كند كه‌ شخص‌ در راه‌ دين‌، به‌ اخلاص‌ و ايمان‌ و فداكاري‌اش‌ عمق‌ بخشد تا آنكه‌ به‌ گاه‌ ظهور از نزديكان‌ امام‌ و پيشوايش‌ باشد و شايستگي‌ كمك‌ به‌ او را در اصلاح‌ جهان‌ پيدا نمايد....و ديگر حقايقي‌ كه‌ هر كدام‌ از آنها مي‌تواند انگيزه‌اي‌ قوي‌ براي‌ فرد مؤمن‌ در راه‌ تلاش‌ و فداكاري‌ بيشتر در خط‌ اسلام‌ صحيح‌ باشد و اين‌ خود به‌طور طبيعي‌، موجب‌ موفقيت‌ بيشتر و سريعتر در امر «پالايش‌ دروني‌ مؤمنان‌ توسط‌ پروردگار» است‌. و هيچ‌ يك‌ از اين‌ ثمرات‌، بدون‌ ايمان‌ به‌ رهبري‌ امام‌ مهدي‌(ع‌) و غيبت‌ ايشان‌ حاصل‌ نمي‌شود.توضيحي‌ درباره‌ ويژگي‌ سوم‌: [هم‌ عصري‌ امام‌(ع‌) با نسلهاي‌ متمادي‌ از بشريت‌].اين‌ هم‌ عصري‌ ثمراتي‌ دارد كه‌ به‌ دو مورد آن‌ اشاره‌ مي‌كنيم‌:ثمره‌ اول‌ (كه‌ به‌ خود امام‌(ع‌) برمي‌گردد): اين‌ معاصرت‌ باعث‌ مي‌شود كه‌ امام‌ به‌طور مستقيم‌ از اصول‌ تحولات‌ تاريخي‌ و زنجيرة‌ حوادث‌ آن‌ ـ كه‌ تأثير بسيار ژرفي‌ در رهبري‌ ايشان‌ پس‌ از ظهور خواهد داشت‌ ـ آگاه‌ شود. 2ثمرة‌ دوم‌ (كه‌ به‌ بشر برمي‌گردد): علاوه‌ بر آن‌كه‌ به‌ امام‌ مهدي‌(ع‌) به‌ عنوان‌ يك‌ رهبر نياز است‌؛ براساس‌ اخبار اماميه‌ نياز به‌ ايشان‌ به‌سان‌ يك‌ نياز ضروري‌ تكويني‌ است‌، از جمله‌ اين‌ اخبار، روايتي‌ است‌ كه‌ در الكافي‌ نقل‌ شده‌ است‌.ابوحمزه‌ گويد: «به‌ حضرت‌ صادق‌(ع‌) عرض‌ كردم‌ آيا زمين‌ بدون‌ امام‌ باقي‌ مي‌ماند؟ پاسخ‌ فرمود: خير، زيرا در آن‌ صورت‌ ، زمين‌ اهلش‌ را در كام‌ خود فرو خواهد برد.»نيز از ابو هراسه‌ نقل‌ شده‌ كه‌: «حضرت‌ باقر(ع‌) فرمود: اگر امام‌(ع‌) ساعتي‌ از زمين‌ حذف‌ و محو شود، زمين‌ اهلش‌ را مي‌بلعد چنان‌كه‌ دريا اهلش‌ رادر امواج‌ خود فرو مي‌برد.»با چشم‌پوشي‌ از امكان‌ حمل‌ اين‌ روايات‌ به‌ امور رمزي‌ و تأويلي‌، مي‌توان‌ گفت‌ اين‌ روايتها در ظاهر دلالت‌ براين‌ دارند كه‌ بقاي‌ امام‌ به‌ جهت‌ بقاي‌ زمين‌ و ساكنان‌ آن‌، ضروري‌ است‌ و اين‌ به‌ دليل‌ آن‌ است‌ كه‌ بايد زميني‌ موجود باشد تا آن‌كه‌ امكان‌ عملي‌ شدن‌ وعدة‌ خداوند و نتيجه‌ دادن‌ برنامه‌ كلي‌ الهي‌ بر روي‌ آن‌ وجود داشته‌ باشد و اين‌ نيز هنگامي‌ تحقق‌ مي‌يابد كه‌ وجود امام‌ با همه‌ سالها و نسلهاي‌ بشري‌، هم‌عصر باشد.به‌ ويژه‌ پس‌ از اعتقاد به‌ اين‌ كه‌ امامان‌(ع‌) دوازده‌ نفرند و نه‌ بيشتر (حتي‌ به‌ روايت‌ عامه‌) و از آن‌رو كه‌ يازده‌ نفرشان‌ رحلت‌ فرموده‌اند؛ در اين‌ صورت‌ معلوم‌ مي‌شود كه‌ خداوند امام‌ دوازدهم‌ را براي‌ تحقق‌ اين‌ نتيجه‌ باقي‌ گذارده‌ است‌. و شايد مراد امام‌ مهدي‌(ع‌)، همين‌ موضوع‌ باشد، آنجا كه‌ فرمود: «بي‌ترديد من‌ مايه‌ امان‌ اهل‌ زمينم‌ چنان‌كه‌ ستاره‌ها مايه‌ امان‌ اهل‌ آسمان‌اند.»توضيحي‌ درباره‌ ويژگي‌ چهارم‌ (حضور امام‌ در افقي‌ بالا و والا، آنچنانكه‌ هر روزه‌ و هر ساله‌ از حوادث‌ و رويدادهاي‌ و اسباب‌ و نتايج‌ آن‌ آگاه‌ مي‌گردد):اين‌ ويژگي‌، داراي‌ ثمرات‌ متعددي‌ است‌ (علاوه‌ بر آنكه‌ ثمره‌ اول‌ از ويژگي‌ سوم‌ را نيز داراست‌)مهم‌ترين‌ ثمره‌ آن‌ عبارت‌ است‌ از : محافظت‌ از جامعة‌ اسلامي‌ و دفع‌ خطرات‌ وارده‌ بر آن‌ از سوي‌ دشمنان‌.در نتيجه‌ با توجه‌ به‌ شناخت‌ امام‌(ع‌) از حوادث‌ و علل‌ و عوامل‌ آنها و مشكلات‌ پيچيده‌اي‌ كه‌ با آن‌ مواجه‌ مي‌شود و نيز تكليف‌ الهي‌ او براي‌ زدودن‌ و دفع‌ ضررها و خطرات‌ از جامعه‌ اسلامي‌ كه‌ حضرتش‌ هم‌ به‌ آن‌ وعده‌ داده‌ است‌ 3 . (البته‌ در موارد خاصي‌ كه‌ در جاي‌ ديگري‌ گفته‌ايم‌) 4 ، بي‌ترديد به‌ وظيفة‌ الهي‌اش‌ به‌ بهترين‌ وجه‌ عمل‌ مي‌كند. ما در جاي‌ ديگري‌ درباره‌ روش‌ امام‌ براي‌ انجام‌ كارهاي‌ سودمند به‌ حال‌ مردم‌ در زمان‌ غيبت‌ سخن‌ گفته‌ايم‌. 5علاوه‌ بر همة‌ اينها، امام‌(ع‌) مردم‌ و اجتماعات‌ را بر طبق‌ ملاك‌ و ميزان‌ دقيق‌ و ژرفي‌ كه‌ به‌ آن‌ آگاه‌ است‌، ارزيابي‌ مي‌كند.اين‌ امر، ثمراتي‌ را به‌دنبال‌ دارد كه‌ از جمله‌ آنها مي‌توان‌ موارد زير را بر شمرد:1. آگاهي‌ امام‌(ع‌) از درجة‌ ايمان‌ مؤمنان‌ و اخلاص‌ مخلصان‌ و سمت‌ و سوي‌ عملي‌ و اعتقادي‌ آنها در زندگي‌شان‌.2. شناخت‌ آن‌ حضرت‌ از راه‌ و روش‌ منحرفان‌ و كفّار و نقشه‌هاي‌ احتمالي‌ آنها براي‌ اسلام‌ و مسلمين‌، براي‌ آنكه‌ از رهگذر اين‌ آگاهي‌، به‌ تلاش‌ براي‌ مقابله‌ با توطئه‌هاي‌ آنان‌ برخيزد.3. اطلاع‌ امام‌ از آماده‌ شدن‌ شرايط‌ روز موعود، كه‌ عبارت‌ است‌ از وجود تعدادي‌ كافي‌ از ياران‌ و حاميانش‌ براي‌ فتح‌ جهان‌ و به‌دست‌ گرفتن‌ حكومت‌ براساس‌ عدالت‌.توضيحي‌ دربارة‌ ويژگي‌ پنجم‌ (ارتباط‌ امام‌(ع‌) با مردم‌ و گفت‌وگو با آنان‌):اين‌ كار حداقل‌ دو فايده‌ دارد؛ يكي‌ مخصوص‌ امام‌(ع‌) و ديگري‌ براي‌ تمامي‌ جامعه‌ اسلامي‌ است‌:الف‌) اختلاط‌ با مردم‌ و رفع‌ تنهايي‌ از حضرتش‌؛ تنهايي‌اي‌ كه‌ در بعضي‌ روايات‌ به‌ آن‌ اشاره‌ شده‌ و به‌ دليل‌ دوري‌ از مردم‌ و زندگي‌ در صحراها و بيابانها، براي‌ ايشان‌ وجود دارد.گذشته‌ از رفع‌ تنهايي‌ از امام‌، اين‌ امر باعث‌ مي‌شود كه‌ نيازهاي‌ شخصي‌ ايشان‌ همانند هر انسان‌ ديگري‌ ـ البته‌ به‌ طريقي‌ ساده‌تر ـ بدين‌ وسيله‌ برطرف‌ گردد.ب‌) امام‌(ع‌) هنگام‌ ارتباط‌ با مردم‌، به‌ وظايف‌ اسلامي‌اش‌ دربارة‌ آنها عمل‌ مي‌كند؛ وظايفي‌ همچون‌: امر به‌ معروف‌ و نهي‌ از منكر، نزديك‌ كردن‌ آنها به‌ اطاعت‌ خداوند و دور كردنشان‌ از گناه‌، تشويق‌ ايشان‌ به‌ كارهاي‌ عام‌المنفعه‌ و پاشيدن‌ بذر اصلاح‌ در ميان‌ آنان‌.

پى‏نوشتها :1 . اين صرفاً يك فرض است وگرنه هم‏چنان كه در تاريخ غيبت كبرى (ص501 به بعد) گفته و استدلال آورده‏ايم، غيبت طولانى امام(ع)، در تكامل رهبرى ايشان و تعميق اقدامات عادلانه‏اش در روز موعود، مؤثر است.2 . اثباتى كه در تاريخ پس از ظهور بدان نيازمنديم با اثباتى كه در تاريخ غيبت كبرى بنا نهاده‏ايم (ص208) فرق دارد. زيرا اثباتى كه در تاريخ غيبت كبرى مدنظر مى‏باشد براساس رد هرگونه خبر واحد شكل گرفته كه آن را »سخت‏گيرى سندى« نام نهاده‏ايم زيرا در آنجا به امثال خبر واحد نياز نداريم اما در اينجا (بحث تاريخ پس از ظهور) سخت بدان نيازمنديم زيرا شمارى از حوادث، تنها با خبر واحد نقل شده است و ما براى حفظ زنجيره كلى حوادث به آن نياز داريم و اين تفاوت، نتايج ملموسى را به دنبال خواهد داشت كه بعد از اين مى‏آيد.3 . ر.ك: تاريخ الغيبة الصغرى؛ ص28 به بعد و ص46 به بعد.4 . تاريخ الغيبة الصغرى؛ ص24 به بعد.5 . همان؛ ص42 به بعد.6 . همان؛ ص212 به بعد.

شهيد سيدمحمد صدرمترجم‌: حسن‌ سجادي‌پور